Về định hướng nghề nghiệp

Mình không làm về tư vấn công việc, không biết gì về công việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên, thậm chí là người đi làm nhưng đôi khi cũng gặp những tình huống đòi hỏi cần những hành động hoặc câu trả lời liên quan, thế là trong mình cũng hình thành những suy nghĩ riêng về định hướng nghề nghiệp.

Nói về bản thân trước, việc mình lựa chọn làm một việc gì, từ trước đến nay, gia đình hay bất kì ai đều chỉ là những nguồn tham khảo và nhìn chung các quyết định đã được đưa ra sẵn, hoặc cuối cùng mình độc lập trong quyết định của mình, từ chọn trường học, chọn ngành học, chọn công việc, đi đâu, làm gì, …

Năm tháng sinh viên, cũng không ít lần mình đặt câu hỏi mình sẽ làm gì sau khi ra trường, sẽ cần gì để có được công việc ấy, cũng học hành, tham gia các hoạt động này kia cho hồ sơ đủ đẹp để tệ nhất cũng ứng tuyển được chương trình tuyển Quản trị viên có yêu cầu đầu vào khắc khe nhất bấy giờ là Cocacola (khắt khe ở vụ GPA phải trên 7.5 thôi, mấy cái khác cũng tựa mấy công ty kia). Nhưng làm những điều để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng và khả năng có việc làm không có nghĩa mình bỏ qua những cơ hội, những hoạt động khác mà lúc ấy nhìn vào thấy nhiều khi chẳng liên quan (còn giờ thì rất liên quan). Mọi thứ đến thật tự nhiên, nhìn chung nhẹ nhàng, những hoang mang, bối rối về chuyện phải định hướng bản thân ra sao chỉ xuất hiện khi mình đọc, nghe quá nhiều luồng thông tin về nó, mỗi người mỗi kiểu, vừa khác nhau, vừa từa tựa nhau, nhưng chỉ làm rối thêm và thêm mơ hồ. Nhưng rồi mọi chuyện cũng qua, mình vẫn đi làm ở những nơi không tệ, có thu nhập không tệ, cuộc sống không tệ, mình cũng ít nghĩ tới ‘định hướng nghề nghiệp’.

Rồi một lúc, khi làm ‘Mỗi tuần 1 công việc’, mình mới bật lên câu hỏi ‘định hướng là gì? tại sao phải định hướng?’, lúc này, mình mới thấy rõ ràng hơn về ‘định hướng nghề nghiệp’ và mình bắt đầu thấy không thích việc ‘bị định hướng’.

Khi nói về ‘định hướng nghề nghiệp’ ta rất dễ thấy sẽ có hàng tá những bài test, những mẫu người, những quy chuẩn này kia bảo rằng bạn hợp với nghề này hơn nghề khác, có khi đến cực đoan rằng bạn chỉ có thể làm cái này, không là cái khác. Định hướng, với ý nghĩa là chỉ có 1 hướng có một sự nguy hiểm tiềm tàng. Nó chấm dứt những cơ hội, những khả năng, sự sáng tạo, chấm dứt năng lực tự thân vốn sống động, không hề có giới hạn mà một người có thể có được. Đồng thời, nó cũng phản ánh một sự hoài nghi to lớn về năng lực của người đi nhận sự định hướng. Cũng cần nhớ thêm rằng, khi đã đưa ra test, đưa ra những quy chuẩn, tức nó bắt đầu có sự hình thành một kiểu rập khuôn, máy móc, một kiểu quy định để đưa những người này vào đúng guồng máy, nhằm dễ dàng cho sự quản lý. Kiểu quản lý con người như máy móc. Thế nên, nếu định hướng là hoạt động dựa trên sự lập trình kiểu này, và định hướng lại chỉ nhắm về một hướng, nó phủ nhận sự tự do và sáng tạo của con người.

Mình có một sự tin tưởng rằng tự thân mỗi người có thể tự định hướng được cho mình, cho dù họ có gặp ai đó và nhờ đó họ mới định hướng được thì thật ra người họ gặp cũng chỉ là một sự xúc tác cần thiết để họ nhận ra, còn bản thân người kia không có khả năng định hướng được ai trừ chính họ. Nếu người cho lời khuyên, giúp người khác định hướng được và làm cho người kia tin rằng họ đã được một ai đó định hướng giúp, từ đó, sự phụ thuộc xảy ra và người được định hướng sẽ nhiều khả năng lại lạc lối và tiếp tục xoay mòng. Họ ‘bị định hướng’ nên không tự mình lựa chọn, quyết định được cho chính mình. Khi tình huống này xảy ra, họ có thể trách cứ bản thân không ngừng và tiếp tục trách cứ người đã giúp mình vì tư vấn sai. Họ không có lỗi, người tư vấn không có lỗi, không có ai sai ở đây cả, chỉ có sự thiếu vắng của sự hiện diện, hiểu rõ chuyện gì đang xảy ra, nguyên nhân từ đâu để mà từ đó có phương cách phù hợp.

Người còn hoang mang về con đường sự nghiệp của mình cần thiết có một sự tự do lựa chọn, không bị lôi kéo, không bị phụ thuộc vào bất kì ai khi đưa ra quyết định. Khi họ có một nhu cầu, ắt họ sẽ có những tìm kiếm, mặc dù đôi khi họ không cần phải tìm kiếm vì mọi thứ đã sẵn có tại nơi họ đứng rồi, nhưng thường là sẽ tìm kiếm và lúc đó sẽ có nhiều người xuất hiện trong đời họ. Lúc này, sự cần thiết của những người này là giúp họ tin rằng họ có thể tự nhận ra, tự biết được đâu là hướng đi của mình còn những người này sẽ là nơi họ có thể gửi trao tâm tư khi lo lắng, cho họ thêm những góc nhìn khác và giúp họ, tạo môi trường để họ có thể ra được quyết định. Sự tin tưởng tuyệt đối vào khả năng nơi họ, vào quyền tự do lựa chọn và năng lực tư duy độc lập sẽ giúp họ có thể tự định hướng được cho mình.

Người đi hỗ trợ việc định hướng có thể là một hình mẫu mà người cần tự định hướng noi theo. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra nên cần lưu ý nếu có hỗ trợ người kia thì rất cần cho họ biết ra người đi hỗ trợ việc định hướng này chỉ là một ví dụ cụ thể của cái mà người ấy đang làm, lĩnh vực người ấy đang quan tâm. Một ví dụ không thể là đại diện, một tỷ ví dụ có giống nhau 100% cũng không thể đại diện cho cái toàn bộ. Vậy nên, cần giúp người tự định hướng vừa biết ví dụ, vừa biết khái quát để từ đó, tùy theo năng lực, tính cách họ sẽ biết được và tự tạo được mối liên hệ của họ với công việc mà họ sẽ làm. Niềm vui thích, sự độc lập, tự do, cả tình yêu và trách nhiệm với công việc cũng sẽ theo đó mà đến. Nếu có một sự mâu thuẫn nào xảy ra thì đó cũng là mâu thuẫn nội tại, ở chính họ, và họ sẽ biết tự chịu trách nhiệm và sáng tạo để quản lý mâu thuẫn ấy. Họ không còn bị phụ thuộc vào ai, cái gì nữa.

Tóm lại, định hướng là hoạt động tự thân. Bất kì ai cũng có khả năng tự định hướng cho chính mình, những người khác sẽ là những xúc tác cần thiết để họ nhận ra được hướng đi phù hợp cho mình. Một sự quy kết, ràng buộc và gây ra phụ thuộc trong hoạt động tự định hướng sẽ chỉ tiếp tục gây ra những phụ thuộc, rạn nứt, mâu thuẫn mãi không dứt. Tin tưởng nơi người cần định hướng, trao cho họ công cụ và tạo lập môi trường an toàn để họ có thể trở về những lúc cần thiết là phương cách để giúp họ tự quyết định được con đường của mình.

Minh Nhật

3 thoughts on “Về định hướng nghề nghiệp

Add yours

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: