“Đêm văn hóa” nhưng không hiểu gì về văn hóa

Năm ngoái, mình có chuyến đi Philippines trong 1 chương trình dành cho các tổ chức phi chính phủ trong khu vực Đông Nam Á. Những chương trình dạng này luôn có “đêm văn hóa”, nơi mà thường người tham gia sẽ trình diễn và giới thiệu về đất nước mình. Thông thường phần này có thể vui ngay lúc đó tức phần trình diễn có thể thành công nhưng phần giới thiệu thường không mang lại những thông tin thực sự hữu ích, hoặc nặng về trình diễn, có khi xem xong vẫn không hiểu ý đang muốn nói gì. Vui là chính, vậy thì có vấn đề gì chứ?

Mình từng mang nặng suy nghĩ rằng khi đi ra nước ngoài, mình không nên cư xử, nói năng, trình bày cái gì đấy hời hợt, không suy nghĩ, cung cấp thông tin chưa chính xác vì khi ấy mỗi cái mình làm không chỉ phản ánh về mình mà còn đại diện cho cả hình ảnh đất nước mình. Nhưng giờ lại thấy, mình đã nghĩ to tát quá rồi, mình thấy sự không cần thiết ‘nghĩ quá lên’ như mình từng nghĩ, nó như một kiểu tự đề cao bản thân, tự yêu mình hơn là thực sự nghĩ đến muốn làm một điều tốt (giữ hình ảnh quốc gia). Lúc này, với mình việc quan trọng hơn là khi mình đưa ra một thông tin nào đấy dù ở dạng thuyết trình, hát, múa, khi mình mặc một trang phục nào đấy gọi là quốc phục thì mình cần giải thích được nó từ đâu mà có, nó phản ánh điều gì về nơi sinh ra nó, nó có ý nghĩa gì, tại sao là cái này mà không phải cái kia. Việc mang đến các thông tin chính xác, có căn cứ rõ ràng quan trọng hơn rất nhiều việc phô diễn nhưng không hiểu gì về nó. Có nhiều cách để có thể làm cho việc trình bày thông tin ấy được hấp dẫn, gây hứng thú, nhưng quan trọng nhất vẫn cần là cho người ta ghi nhớ được thông tin ấy.

 

Image may contain: 4 people, people standing
bạn Cambodia và bạn Thái có nhiều điểm giống nhau trong trang phục, điệu múa, vậy giờ những điểm nào giúp phân biệt đây?

 

Theo trải nghiệm từng có và qua lời kể của bạn bè từng có trải nghiệm tương tự, đa số người đi và tham gia các đêm văn hóa này nói và làm nhiều điều, nhưng hỏi họ nhớ được gì về những nước khác, hay những thành viên nước khác nhớ gì về mình thì khả năng không nhớ hoặc chỉ nhớ được những chi tiết vụn vặt và không giải thích được vì sao có điều đó. Những ‘bánh mì, phở, áo dài, trống đồng, …’ không làm cho họ thực sự biết thêm về Việt Nam, chỉ nói được những sự vật trên mà không giải thích không làm cho người ta hiểu được vì sao nó là đặc trưng, chỉ biết nói những cái chi tiết mà không khái quát được những nét tổng quan hoặc khái quát không căn cứ sẽ có thể làm cho người tiếp thu có nhận thức thiếu sót, có thể sai lệch.

Mình trò chuyện cùng người bạn đang du học. Bạn bảo mình rằng “trước giờ Văn hóa VN vẫn nhập nhằng giữa Đông Nam Á và Đông Á. Chọn chi tiết nào, câu chuyện nào cho phù hợp đây”. Thật tiếc là mình chưa được thấy một cách nghĩ như thế trong những câu chuyện về “đêm văn hóa” mình từng biết. Thật tiếc vì bạn có thể nói về đàn bầu, đàn cò nhưng bạn sẽ chẳng biết trong một chương trình như thế đàn T’rưng hay cồng chiêng lại có thể tạo sự khác biệt và kết nối Đông Nam Á vì ở các quốc gia khác trong khu vực họ cũng sử dụng những loại nhạc cụ này với những khác biệt nhỏ do tâm thức khác nhau.

Đi từ cái chung của Đông Nam Á, rồi đến cái riêng của Việt Nam như là một nét của cái chung vừa nói, rồi lại đi từ cái chung của Việt Nam, sau mới tới cái riêng từng vùng miền hoặc từng nhóm dân tộc, rồi sâu nữa là trải nghiệm, câu chuyên cá nhân, khi đi như thế ta vừa hiểu cái chung, cái làm nên sự gắn kết nằm ở đâu, nhưng cũng vừa viết cái riêng, cái độc đáo do đâu mà có. Sự biết này vừa giúp kết nối, vừa tôn trọng sự đa dạng, độc đáo, sự khác biệt và ta biết ta dù khác nhau thì vẫn giống nhau, đừng phân biệt quá đáng làm chi.

Văn hóa là sự lựa chọn. Vì thế, “Đêm văn hóa” không phải là lúc để khoe mẽ với những màn trình diễn chỉ để cho vui, nó cần thiết là lúc để giúp ta hiểu vì sao bạn nước kia chọn cái này, bạn nước nọ chọn cái kia mà mình thì chọn cái nớ. Ta biết được rồi, ta hiểu được gốc gác sự lựa chọn rồi, lúc ấy ta có làm việc với nhau cũng sẽ bớt đi những định kiến, bớt đi ganh đua hơn thua không cần thiết, bớt đi những phân biệt đối xử, ta tôn trọng và yêu thương nhau để cùng hướng đến cái chung, khơi gợi cái đẹp, cái tốt ở nhau. Rồi tự nhiên sẽ vui.

Minh Nhật

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: