Làm sao để các bạn trẻ tham gia bảo tồn văn hóa?

Trong ba năm gần đây, tôi và rất nhiều bạn trẻ, nhiều nhóm, hội riêng biệt cùng tìm về những giá trị văn hóa của Sài Gòn xưa, xem nó là chuẩn mực và tỏ ý nuối tiếc cái đẹp thời dĩ vãng. Qua đó, Sài Gòn xưa hiện ra càng rõ nét trên các phương tiện truyền thông qua nhiều bức ảnh về con người, về cảnh quan đô thị và những câu chuyện sinh hoạt, ứng xử của cư dân sống ở Sài Gòn xưa kia.

“Thời đó đẹp lắm con, đi chợ cũng mặc áo dài, đội nón lá”, đó là lời môt cư dân lớn tuổi của Sài Gòn nói với tôi. Thốt nhiên, tôi chợt ngộ ra rằng cái đẹp cũ mà tôi cùng nhiều bản trẻ đi tìm hóa ra chỉ là giá trị biểu hiện, là “hình tướng” của văn hóa, là cái biểu hiện của “một thời”, trong một khung cảnh tự nhiên và xã hội rất khác so với ngày nay. Đã là “hình tướng” thì sẽ có sinh ra, sẽ có mất đi, sẽ có thay đổi.

VĂN HÓA LÀ GÌ?

Văn hóa, theo tôi, là một diễn trình nhân quả liên tục của sự lựa chọn để sản sinh hay mất đi, để hòa hợp hay đối kháng các giá trị vật chất, tinh thần của CỘNG ĐỒNG NGƯỜI cùng sống trong một MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN, chịu sự chi phối ràng buộc bới các MỐI LIÊN HỆ XÃ HỘI. Kết quả của sự lựa chọn này ở thời đại nào chính là giá trị của văn hóa hay biểu hiện của văn hóa của thời đại đó. Không thể tìm được một mẫu số chung của những giá trị văn hóa xuất hiện trong toàn thể quá trình lựa chọn ấy để đặt thành một khái niệm “bản sắc văn hóa”.

Văn hóa là quá trình lựa chọn. Kinh nghiệm lựa chọn của các thế hệ đi trước chính là xuất phát điểm của con đường lựa chọn của những thế hệ đi sau. Người trẻ tìm hiểu các giá trị văn hóa đã hình thành trước là để thấu hiểu thế hệ đi trước sau là gạn lọc lại xem lựa chọn nào còn phù hợp để phát huy, lựa chọn nào không còn phù hợp với thế hệ mình nữa để thay đổi hay tạo ra giá trị văn hóa mới. Người trẻ, tất nhiên, không thể nào tự mình làm việc đó mà cần được sự trao truyền, khuyến khích từ thế hệ đi trước. Nếu không như vậy, người trẻ sẽ tốn thời gian, công sức trong sự hoang mang, hỗn độn và người già thì mãi tiếc nuối những giá trị cũ đã mất đi và trút lên lên thế hệ mới sự trách móc vô căn cứ.

LÀM SAO ĐỂ NGƯỜI TRẺ THAM GIA BẢO TỒN VĂN HÓA?

Những giá trị văn hóa tồn tại lâu dài, trở thành truyền thống, không có nghĩa là nó sẽ tồn tại mãi mãi, bất biến. Người trẻ có quyền lựa chọn giữ lại nó hay không tùy vào tình hình thực tế trên nền tảng cân nhắc kinh nghiệm của thế hệ đi trước. Tìm hiểu văn hóa đúng nghĩa, người trẻ sẽ quý trọng giá trị mình đang có, nhận thức được mình đang là chủ thể sáng tạo ra giá trị văn hóa mới, cởi bỏ đi sự trói buộc của cái gọi là truyền thống nếu không còn phù hợp, từ chối sự áp đặt vô lý của người đi trước, cân nhắc những điều kiện của bối cảnh hiện tại mà tự do làm nên một nền văn hóa mới của thời đại mà mình đang sinh sống, không mâu thuẫn với những giá trị phổ quát của thời đại.

Vậy làm sao để các bạn trẻ có thể tham gia bảo tồn và kiến thiết giá trị văn hóa mới? Đây là sứ mệnh của đội ngũ Cội Việt hướng đến. Cội Việt sẽ đóng vai trò trung gian giữa những nhà nghiên cứu, thực hành văn hóa và các bạn trẻ, chắt lọc và lựa chọn trong khả năng nhận thức của mình những giá trị văn hóa đang còn tồn tại để từ đó thực hiện 3 bước:

  1. Giúp các bạn trẻ tìm hiểu nội dung cơ bản cùa giá trị văn hóa hướng đến. Nội dung này bao gồm hoàn cảnh ra đời, bối cảnh sinh hoạt, nguyên nhân lựa chọn đã được chỉ ra trong các công trình nghiên cứu chuyên nghiệp.
  2. Chỉ ra cái hay để các bạn trẻ yêu thích. Văn hóa là sự lựa chọn, lựa chọn nào cũng có ý nghĩa và phù hợp với những điều kiện tự nhiên và xã hội. Cái hay ở đây là tính hợp lý, hợp thời và ý nghĩa nhân sinh của các giá trị văn hóa. Để hoàn thành bước này, ngoài việc tìm hiểu các nghiên cứu, nhóm hướng dẫn của Cội Việt đã phải đi, trải nghiệm văn hóa trong cuộc sống hàng ngày để chiêm nghiệm và kiểm chứng.
  3. Tạo điều kiện để các bạn trẻ thực hành. Đây là bước quan trọng nhất, một giá trị văn hóa muốn tiếp tục sống, tiếp tục phát triển cần phải có sự thực hành. Các bạn trẻ đang và sẽ là chủ thể sáng tạo văn hóa, vậy nên nếu không khuyến khích thực hành và thưởng thức, các giá trị sẽ dần trở nên nghèo nàn, bị quên lãng và sớm trở thành “ngày xửa ngày xưa”. Kiến tạo một không gian thực hành là điều mà Cội Việt và các đối tác luôn mong mỏi dù bị giới hạn nhiều về tài chính.

Tóm lại. muốn các bạn trẻ giữ gìn, phát triển giá trị văn hóa, các bạn phải được chỉ ra sự tồn tại của các giá trị đó, hiểu được nó, thưởng thức cái hay của nó và phải THỰC HÀNH nó. Để được như vậy cần sự cảm thông, thấu hiểu, bao dung, nhẫn nại và khích lệ từ những người đi trước, tất nhiên cũng cần sự can đảm, chăm chỉ và cầu thị từ các bạn trẻ.

Phan Khắc Huy

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: