Ứng dụng “Tạo ra thông điệp kết dính” cho cách học sử biên niên

Đó bài trình bày về “tìm hiểu các triều đại phong kiến Việt Nam trong 1 ngày”. Khoan hãy vội nghĩ đây là bài thuyết trình về lịch sử, bởi người thuyết trình chỉ mượn nội dung lịch sử để nói về một chuyện khác, về cách tạo ra “thông điệp kết dính”.

Bạn bắt đầu bằng việc đưa ra 5 câu hỏi

  • Quốc hiệu Việt Nam có từ năm nào?
  • Triều đại phong kiến hưng thịnh nhất của Việt Nam nằm ở thế kỷ nào?
  • Nước Việt Nam thoát khỏi tình trạng Bắc thuộc từ năm nào?
  • Quân Nguyên Mông được đánh tan vào thế kỷ nào?
  • Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long năm nào?

Sau 5 câu hỏi này, có người trả lời đúng có người trả lời chưa đúng và để giúp mọi người biết được câu trả lời cho những câu hỏi trên, bạn bắt đầu bài trình bày của mình.

Bạn quy ước mỗi 100 năm tương ứng với 1 giờ trong ngày. Bài trình bày của bạn bắt đầu từ năm 111 TCN đến năm 1945, kéo dài 2056 năm tức khoảng chừng 20,5 giờ. Nếu ta xem mốc năm 111 TCN là thời điểm 23 giờ ngày hôm trước, tức khi ta đã đi ngủ, thì sau một giấc ngủ ngắn, mới hơn 1 tiếng, ta đã có lúc giật mình dậy vào giữa khuya, đâu đó chừng 12h30 với sự kiện Hai Bà Trưng đánh bại nhà Hán vào năm 40. Chỉ thức giấc đôi chút rồi nước Việt lại chìm trong cơn mê ngủ cho mãi đến khoảng 5g30 sáng lại thức dậy một lần nữa và mong là lần thức dậy này sẽ thức hẳn với sự ra đời của nhà nước Vạn Xuân (544). Tiếc thay, mới thức đó mà cơn buồn ngủ còn kéo đến, nước Việt nhắm nghiền mắt và chìm trong đêm tối, ngủ dậy muộn lắm đến năm 938, tức gần 9g30 mới dậy, với sự kiện Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán.

Dậy rồi thì làm việc thôi. Nhà Ngô nắm quyền ngắn ngủi, rồi nhà Đinh lên thay, nhưng làm việc cũng kém hiệu quả nên bị sa thải đến khi có người tài là Lý Công Uẩn lên ngôi thì mới làm nên chuyện. Vị Lý Công Uẩn này làm tốt quá nên lên tới chức danh là Lý Thái Tổ và tới 10 giờ hơn 1 chút (năm 1010) thì đã thực hiện đại sự dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long và triều Lý cũng là triều đại phong kiến đầu tiên có thời gian vững vàng vương quyền kéo dài đến hơn 200 năm trước khi có người tài khác lên thay có họ Trần. Chuyện trái phải ra sau khoan hãy tính, tạm nói đến tài năng thì nếu không có tài đã chẳng thể soán ngôi nhà Lý rồi sau đó còn lập kì tích đánh Nguyên Mông, đội quân mạnh nhất thế giới thời bấy giờ. À, khoảng thời gian này kéo dài từ 12 giờ đến gần 14 giờ. Nhà Trần hất nhà Lý vào giờ thiêng, giữa trưa luôn, cái giờ mà người ta còn đang bận ăn uống, nghỉ trưa. Cái tài của họ giúp duy trì vị trí đến năm 1400 thì bị hạ bệ và Hồ Quý Ly lên ngôi. Tiếc thay, Hồ Quý Ly lên ngôi vào cái giờ mệt mỏi sau bữa trưa, nên mới kéo dài được vài phút thì đã bị quân Minh từ Trung Quốc qua chiếm hồi 1407. Sau 13 phút đồng hồ, Lê Lợi từ vùng trung du xuống đã hất cẳng nhà Minh và lên ngôi vào 1428.

Bước vào giờ làm việc hiệu quả nhất của mình, thời Lê sơ, Lê Lợi rồi tiếp sau đó là nhiều người họ Lê khác đã đưa nước Việt đạt đến đỉnh cao về văn hóa, nghệ thuật, kinh tế, … nhưng cũng chỉ kéo dài được 1 giờ đồng hồ. Đến 1527 thì Mạc Đăng Dung nổi lên tiếm ngôi, may thay sau đó triều Lê được phục lại nhưng người ta cũng không chắc lắm về người được lên có đúng là hậu duệ nhà Lê hay không và để phân biệt thì từ 15 giờ hơn trở đi, người ta gọi là thời Lê Trung Hưng để phân biệt. Cùng với sự trở lại của người họ Lê là mấy người phụ tá nổi bật nhưng bè phái, ganh ghét nhau để cùng “phò Lê” sanh ra Trịnh-Nguyễn phân tranh, lấy sông Gianh làm giới tuyến. Cứ thế kéo dài đến 1778, tức hơn 2 giờ sau đó, thì ai cũng muốn đi làm về rồi, mệt mỏi rồi nên người mới là anh em nhà Tây Sơn dẹp hết nhà Lê, dẹp luôn cảnh Trịnh – Nguyễn phân tranh. Sau đó chỉ 15 phút, nhà Nguyễn trở lại và lấy lại được quyền lực vào năm 1802, đến 1804 thì đặt tên cho nước là Việt Nam. Chỉ gần 1 giờ 30 phút sau, nhà Nguyễn cũng bị đặt dấu chấm hết với tuyên bố thoái vị của Bảo Đại vào năm 1945.

Toàn bộ câu chuyện trên đươc trình bày theo dòng timeline và giúp mọi người nắm được nội dung về tiến trình lịch sử triều đại phong kiến Việt Nam được 1 cách dễ dàng. Sau đó, khi các câu hỏi lần nữa được đưa ra, nhìn chung mọi người ghi nhớ và trả lời được chính xác, hay chí ít, với những bạn tự thấy mình không giỏi với con số, sự kiện theo kiểu học sử biên niên thì vẫn nhớ được khoảng thời gian cho từng mốc sự kiện dựa theo thời gian tính 24 giờ như trên.

Ảnh: ytimg.com

Cuối cùng, bạn tóm lại rằng cái bạn đang muốn làm không phải là kể chuyện tiến trình lịch sử, bạn chỉ mượn câu chuyện ấy, chỉ mượn cái mà ta thường hay không hứng thú, thậm chí là thấy chán ghét để áp dụng 6 nguyên tắc bạn học được trong sách “Tạo ra thông điệp kết dính – Made to stick” của Chip Heath và Dan Heath. Đó là:

  • Simple (Đơn giản) – tìm ra cối lõi của ý tưởng
  • Unexpected (Bất ngờ) – gây ngạc nhiên, lôi kéo chú ý
  • Concrete (Cụ thể) – đảm bảo ý tưởng được diễn đạt dễ hiểu, nhiều liên hệ hình ảnh
  • Credible (Tin cậy) – hãy làm cho họ tin
  • Emotional (Cảm xúc) – chạm vào cảm xúc, thay vì lý trí
  • Story (Câu truyện) – dùng lời kể để dẵn dắt ý

Với mình bạn đã thành công khi tạo được sự kết dính cho kiểu học sử biên niên bằng cách tạo ra được đầy đủ 6 yếu tố trên. Tuy nhiên, mình đề xuất thêm cần bổ sung SỰ LIÊN QUAN (MỐI LIÊN HỆ) với mỗi người học nữa, chẳng hạn có thể hỏi họ về 1 ngày của họ nếu theo từng mốc thời gian như trong bài thuyết trình thì họ sẽ làm gì. Từ câu chuyện cá nhân, họ có thể gắn nội dung được học vào đấy để ghi nhớ được lâu hơn. Còn cách sử dụng timeline bạn học được sau khi đọc sách “Thế giới của Sophie”, một cuốn sách nhập môn triết học, trong đó cũng sử dụng timeline để kể chuyện.

Những điều kể trên chỉ là một trong số những cách hay để thuyết trình, để ứng dụng cái bạn học, đọc được từ sách. Còn cách nào khác nữa? Một lúc nào đó mình sẽ kể thêm.

Minh Nhật
Ghi chép theo cách riêng sau buổi sinh hoạt CLB Học Ăn – Học Nói
(*) Phía trên mình viết lại theo giọng văn, cách gắn kết của mình nên chỉ đảm bảo đúng thông tin còn các phần dẫn thì của bạn thuyết trình còn hay hơn nhiều nha

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: