Tóm lược sách: Thank you for Arguing (2013)

Cảm ơn vì đã cùng tranh luận (Thank you for Arguing, 2013) là cuốn hướng dẫn về thuật hùng biện. Những điểm tóm lược ở đây sẽ giải thích hùng biện thực ra là gì, sự thuyết phục vận hành như thế nào và bằng cách nào để thắng một cuộc tranh biện dựa trên những nghiên cứu sâu, các giai thoại và các thuyết về những nhà diễn thuyết tài ba huyền thoại?

Ai nên đọc?

  • Bất kỳ ai muốn đưa ra những lý lẽ thuyết phục
  • Các chính trị gia hoặc bất kì ai muốn tranh biện về chính trị
  • Phụ huynh đang tìm kiếm những phương thức để thuyết phục con em mình

Tác giả sách

Jay Heinrich là từng là biên tập và giám đốc xuất bản, người đã bỏ ngang công việc đầu tiên để biến hùng biện trở thành công việc toàn thời gian của mình. Ông viết blog về các kỹ thuật hùng biện, tổ chức các buổi workshop nhằm phổ biến tranh biện.

Bonus phần tóm lược dễ hiểu từ http://sachachua.com
Cuốn sách có gì? Hãy như Aristole và không bao giờ thua kém lý lẽ một lần nào nữa
Khi bạn nghĩ đến các cuộc tranh luận, có thể bạn sẽ nghĩ về hai kẻ la hét vào nhau về một thứ gì đó trong bếp chẳng hạn. Thật đáng buồn, vì tranh luận không nên bị xem là một cuộc tấn công bằng ngôn từ như thế.
Khởi nguồn của tranh luận được xem như một cách thức hiệu quả và làm hài lòng hai hay nhiều bên khi cùng đi đến một kết luận. Tất nhiên, tranh luận có thể trở nên rất hứng thú và rất nóng, nhưng không có nghĩa là tranh luận đi đôi với sự thù ghét, giận hờn.

Khi nhìn tranh biện ở khía cạnh khác, chúng trở thành điều gì đấy hơn cả một kỹ thuật, là điều gì đấy có thể học và cải thiện được.

Học kỹ thuật tranh biện không chỉ làm cho việc tranh luận thêm thích thú, nó còn làm bạn trở thành một nhà hùng biện tài ba hơn.

Trong phần tóm lược này, bạn sẽ học được

  • Tại sao Aistole có thể phù hợp với nhân vật mà Eminem đóng trong bộ phim ‘8 Mile’
  • Bài học hùng biện nào John Kerry đã bỏ qua trong chiến dịch tranh cử Tổng thống hồi 2004, và
  • Bằng cách nào các cặp đôi hạnh phúc xử lý những những tranh luận với nhau, khác gì so với những cặp đôi chia ly

Tranh luận cần thiết cho cuộc sống con người, nó ảnh hưởng đến thái độ và điều hướng những quyết định của chúng ta

Với nhiều người, nói đến tranh luận trong đầu họ xuất hiện hình ảnh hai người đang giận dữ cãi tay đôi với nhau. Nhưng hùng biện, nghệ thuật tranh biện (rhetoric – the art of argumentation), thì hơn thế nhiều. Hùng biện là sự kết hợp giữa các kỹ năng và kỹ thuật nhằm giúp người tranh biện thuyết phục được người khác, và nguồn gốc của nó có thể quay ngược về thời Hy Lạp cổ đại.

Nhưng ở xã hội đương đại, tranh biện có những khía cạnh nào?

Kể cả ngày nay, hùng biện đã hình thành các ta suy nghĩ, đến mức ta chẳng chú ý đến nó nữa. Những người Hy Lạp cổ đại đã đưa những nguyên tắc hùn biện lên một tầm cao, trở thành nền tảng của mọi lối giáo dục. Họ luyện tập kỹ năng này bằng các đưa ra các lý lẽ. Và các lý lẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong mọi vấn đề của con người: chúng xuất hiện trong các bài quảng cáo, những bài nói chuyện về chính trị, trong sách, trên các trang blog, trong nhà bếp hay trước tòa.

Một suy nghĩ sai lệch phổ biến răng các tranh luận phải dẫn đến sự đồng ý (agreement). Điều mà tranh luận thực sự hướng đến, thực ra, là sự nhất trí, đồng lòng (consensus), tức là cùng chia sẻ sự tin tưởng vào kết quả cuối cùng. Vì vậy, mục đích của tranh biện không phải để thắng, mà để lôi kéo đối tượng của bạn.

Giáo sư tâm lý học John Gottman đã làm một nghiên cứu để làm ý trên thêm rõ. Quan sát các cặp đôi trong quá trình trị liệu, ông thấy rằng những đôi vẫn còn duy trì hôn nhân có ít phàn nàn, cãi cọ hơn so với những đôi đã ly dị. Nhưng có một sự khác biệt quan trọng là những đôi có cuộc hôn nhân bền chặt có được cơ hội để giải quyết những vấn đề của nhau và cùng đạt được các kết quả đồng lòng với nhau. Nói cách khác, họ tranh luận, còn những cặp đôi ly dị họ ‘chiến đấu’ với nhau.

Việc đấu đá nhau, nói cách khác, hoặc là trở nên gay gắt với nhau là vì ham muốn chiến thắng trong tranh luận, vốn không phải là cách hay để tranh luận. Nó sẽ không giúp đạt được sự đồng lòng. Vậy thì đâu là cách tốt hơn?

Triết gia Hy Lạp Aristole đã từng đề xuất về sự dụ dỗ, điều mà ông cho rằng là cách thức tranh biện mạnh nhất. Quyến rũ, dụ dỗ đối tượng của bạn, thuyết phục họ muốn điều bạn muốn là cách dễ dàng nhất để đạt được sự đồng lòng.

Đừng bắt đầu tranh luận cho đến khi bạn biết điều bạn muốn đạt được là gì

Khi hầu hết chúng ta bắt đầu một tranh luận, mục tiêu là buộc đối phương phải thất bại. Nhưng nếu tranh luận kết thúc mà đối phương không thay đổi suy nghĩ, thế ra không cần phải bắt đầu cuộc tranh luận này.

Dưới đây là cách để tránh tình trạng trên: Thứ nhất, không tranh luận chỉ để tranh luận (argument’s sake). Chỉ tranh luận khi nó giúp bạn đạt được mục đích của mình. Ví dụ, bạn có thể cố gắng thuyết phục một người bạn làm chuyện gì đấy. Trong trường hợp này, thuyết phục được người bạn đó làm chuyện bạn muốn là thước đo cho thành công. Sau đó, người thắng trong cuộc tranh luận không nhất thiết là người buộc người khác im lặng. Người thắng là người đạt được mục đích của mình.

Hãy xem người cảnh sát tuýt còi bạn vì chạy quá tốc độ. Khi anh ta đến xe bạn, bạn có thể căng thẳng và trả lời cộc cằn. Nhưng nhớ rằng, mục đích của bạn là tránh dính phải giấy phạt. Vì thế, sẽ có lý hơn khi xin lỗi ho hành động của mình và thể hiện mình là công dân tuân thủ. Anh ta có thể hài lòng, cảm giác được quyền uy của mình được tôn trọng, và thế là bạn không bị lãnh giấy phạt.

Vì thế, giữ mục tiêu trong đầu rất quan trọng. Cũng quan trọng không kém là tránh lỗi thông thường của việc làm mọi thứ bạn có thể để ghi điểm. Hay là, đừng chỉ tập trung vào chứng minh là mình đúng. Nếu đối phương chỉ biết bán chặt vào ghi điểm và cố làm bẽ mặt bạn, cứ để cho anh ta làm như thế. Cuối cùng thì, hành xử như thể bạn chẳng cần phải thắng anh ta trong cuộc tranh luận ấy.

Hãy xét ví dụ cuộc tranh cử Tổng thống năm 2004 giữa John Kerry và George W.Bush. Khảo sát cho thấy lập luận logic của Kerry đã thắng Bush trong các cuộc tranh luận. Nhưng cuối cùng thì Bush thắng kết quả bầu cử. Đó là bởi vì, sự quyến rũ của Bush mạnh hơn so với những lập luận logic của Kerry.

Tranh luận phát triển xoay quanh vấn đề cốt lõi đang được bàn đến, và việc xác định vấn đề cốt lõi là thiết yếu để có được hướng giải quyết trong hòa bình

Mọi người đều có những cuộc tranh luận chẳng thể giải quyết được. Thường thì, người ta không hiểu thế quái nào lại đi vào bế tắc. Nhưng thực ra, luôn có một sự giải thích hợp lý cho nó.

Rất nhiều cuộc tranh luận kết thúc mà không có hồi kết, đó là vì hai bên đang nói về những vấn đề cốt lõi khác nhau. Ví dụ, theo Aristole, mỗi cuộc tranh luận đều dựa trên ba vấn đề khả dĩ sau:

  • Thứ nhất, có một sự đổ lỗi, chẳng hạn như ‘Ai đã dùng hết giấy vệ sinh thế này?’
  • Thứ hai, những giá trị nào đó, chẳng hạn như ‘Có nên để chuyện phạt người chết là hợp pháp?’
  • Thứ ba, có những sự lựa chọn, chẳng hạn như ‘Có nên chuyển sang Trung Quốc ở hay không?’

Nhưng tại sao việc trước tiên là xác định vấn đề trước khi tranh luận lại quan trọng?

Thì, nếu bạn không làm chuyện này, bạn sẽ chẳng bao giờ có được kết quả khả quan cả. Ví dụ, hãy hình dung một đôi đang ngồi trong phòng khác. Cô nàng thì muốn đọc sách còn anh chàng lại muốn nghe Rollinh Stones.

Rõ ràng, những mong muốn của họ là khác nhau và việc tranh luận là vô ích. Bởi lẽ, cô nàng thì muốn yên tĩnh, một vấn đề của sự lựa chọn. Nếu cô ấy giận đùng dùng vì anh chàng chơi nhạc to quá, hoặc bắt đầu chỉ trích gu âm nhạc của anh chàng, cuộc tranh luận này sẽ bắt đầu chuyển sang sự đổ lỗi hoặc giá trị cá nhân.

Thế rồi, câu chuyện sẽ nhảu từ chất lượng của những bản thu âm của Rolling Stones sang bức tường quá mỏng, trong khi vấn đề thực sự là tiếng ồn và sự tĩnh lặng lại bị bỏ qua.

Một cách khác để giải quyết những tranh luận dường như không thể xoay chuyển là sử dụng thì thích hợp. Chẳng hạn, trong ví dụ trên, vấn đề về sự đổ lỗi sẽ chuyển sang thì quá khứ ‘Anh đã làm ồn trong khi em muốn đọc sách’, nhưng vấn đề về giá trị thì chuyển sang thì hiện tại ’em chỉ không thích Stones vì em thích the Beatles!’.

Vì thế, bên cạnh việc biết vấn đề cốt lõi ở đâu, chỉ tập trung vào những gì liên quan đến cuộc tranh luận, bạn có thể giải quyết rất nhiều những lý lẽ cứng đầu bằng cách đơn giản là sử dụng đúng thì.

Sử dụng logic và lôi kéo cảm xúc của đối tượng là chiến lược tranh luận rất mạnh

Bạn có biết 3 công cụ thiết yếu để thuyết phục của Aristole?

Đó là logos, hay là tranh luận có logic; pathos hay là tranh luận có cảm xúc; và ethos, hay là tranh luận nhấn vào những nét cá biệt, chiến lược này dựa vào việc đánh vào danh tiếng và uy tín của đối phương.

Dưới đây là cách mà 2 điểm đầu tiên vận hành

Logos dựa trên một loạt những kỹ thuật nhằm triển khai cấu trúc lý lẽ hợp lý, thay vì ép buộc thô bạo, để thuyết phục đối tượng. Một trong những kỹ thuật là sự nhượng bộ, là sự đồng ý với đối phương trước khi hạ gục anh ta bằng một phản hồi sắc bén.

Vì vậy, nếu bạn đang trong một buổi tranh biện chính trị với một người bạn và đang cố làm cho câu chuyện trơn tru, không có phản khác và hy vọng tránh được căng thẳng leo thang. Nhưng bạn của bạn lại bắt đầu lập luận rằng thế giới sẽ an bình hơn nếu có thêm nhiều sự giám sát truyền thông bởi NSA. Có thể bạn thừa nhận đúng là thế giới an bình hơn thì tốt hơn cho mọi người. Nhưng sau đó, bạn có thể đưa ra luận điểm của mình bằng cách hỏi người bạn ấy liệu anh ta có thực sự cảm thấy an toàn sống trong một môi trường mà ở đó chính phủ có thể theo dõi nhất cử nhất động của anh ta.

Còn pathos?

Pathos là từ gốc Hy Lạp của từ ‘sympathy’, nghĩa là cảm xúc của bạn đồng điệu với của đối tượng bạn quan tâm. Đây là một trong những lỗi tranh biện kinh điển, cố gắng buộc đối phương thay đổi cảm giác của họ, như là đang bảo đồng nghiệp vui lên đi dù anh này mới bị giảm lương.

Nếu bạn sử dụng pathos trong trường hợp này, bạn nên cùng buồn với họ. Họ sẽ có cảm giác được cảm thông và dễ dàng cởi mở với những suy nghĩ của bạn hơn.

Còn giờ là lúc nói về chiến lược thứ ba, chiến lược dùng ethos.

Trong một tranh luận, bạn là ai quan trong hơn điều bạn nói

Ở điểm này, phải nói rằng Aristole đúng là bậc thầy của thuật hùng biện. Với ông, yếu tố hấp dẫn nhất trong các chiến thuật hùng biện chính là ethos. Dưới đây là lí do:

Khi hùng biện, một danh tiếng tốt giúp tiến xa hơn những lập lập tốt. Ví dụ, khi Lincoln chống lại chế độ nô lệ ở Mỹ, ý tưởng của ông không phổ biến. Tuy nhiên, người ta yêu thích ông, và chính điều này đã tạo nên sự khác biệt với việc ông xóa bỏ chế độ nô lệ.

Nhưng để hiểu ethos, chúng ta nên hiểu nghĩa gốc của nó. Trong tiếng Hy Lạp, ethos hay ethics có nghĩa là ‘habitat’, tức môi trường sống. Điều này nghĩa là một người có đạo đức là người cần ‘sống trong nhà’ của đối phương, cùng chia sẻ những niềm tin, giá trị, phẩm cách và là một mảnh ghép không thể thiếu với họ.

Người La Mã cũng có từ khác cho ethos là ‘decorum’, tức là cách mà diễn giả bao hàm được tiếng nói cho toàn đám đông. Ví dụ, trong bộ phim ‘8 Mile’, Eminem nổi lên là một ngôi sao trong một câu lạc bộ hip-hop nơi mà những nhà hùng biện, là các MC, đong đưa câu từ để đối đáp tấn công nhau.

Khoảnh khắc mà đám đông kinh ngạc, không gì hơn là lúc Eminem, một gã da trắng đã chiến thắng người da đên trong màn đấu rap. Sách lược chiến thắng của anh là hạ bệ danh tiếng của đối phương bằng cách chỉ ra rằng anh ta đến từ một gia đình giàu có và học ở trường tư thục đắt đỏ.

Nó đã hiệu quả với Eminem trong phim, nhưng hãy cẩn trọng khi dùng ethos. Nhớ rằng, thuyết phục khán giả bằng sự đúng mực, lịch sự không có nghĩa là bắt chước họ. Thay vào đó, nó là vấn đề đại điện được những lý tưởng trong họ. Ví dụ, khi một chính trị gia có đạo đức tiếp cận đám đông, ông/bà ta sẽ thành thật nhất có thể, kể cả nếu những cử tri có đang làm trái, lừa gạt ứng viên họ chọn.

Những cử tri, cho dù họ có không hoàn hảo, nhưng luôn muốn là một nhà chính trị hoàn hảo; và đối tượng này luôn muốn những nhà hùng biện kiệt xuất.

Ethos của bạn hoạt động bằng cách chuyển cá tính của bạn thành vũ khí thuyết phục

Thể hiện nét cá tính hấp dẫn rất quan trọng để lấy lòng được đối tượng bạn cần tiếp cận. Dưới đây là cách thức:

Theo Aristole, một lý lẽ có ethos, sẽ có ba phẩm chất thiết yếu sau.

  • Thứ nhất là phải có đức hạnh, có nghĩa là bạn thuyết phục đối tượng của mình vì đồng chia sẻ giá trị của họ. Nhưng làm được điều này, nghĩa là, trước hệt bạn cần biết giá trị của họ ở đâu, và bằng cách nào bạn có thể trở thành hiện thân những giá trị ấy.

Ví dụ, bạn đang đọc sách trong khi cô con gái tuổi teen của bạn nghe Taylor Swift. Bạn biết rằng ở tuổi này, cô con gái đang cố tỏ ra mình độc lập, người lớn và bảo cô bé tắt nhạc có khi tạo ra căng thẳng. Vì vậy, một lựa chọn khác là để cô bé lựa chọn, cho cô bé cảm giác độc lập ra quyết định. Hỏi xem cô bé muốn vặn nhỏ nhạc xuống hay là đeo headphone

  • Khía cạnh thứ hai của ethos là trí khôn thực dụng. Nó nghĩa là bạn giống như người luôn biết phải làm gì. Ví dụ, Jimmy Carter có những phẩm chất tuyệt vời mà người Mỹ tìm kiếm ở một ứng viên tổng thống và anh ta có thể làm được nhiều điều kì diệu ở vị trí này. Nhưng tiếc rằng, anh ta đã kém ở vế thứ hai, thiếu những kiến thức thực dụng cần thiết.

Thực ra, thể hiện những kinh nghiệm của mình là một cách khá hiệu quả; trí khôn đường phố thường hiệu quả hơn những gì học được trong sách vở. Ví dụ, trong một thảo luận về chiến tranh, vài người thường viện dẫn đến hình ảnh cựu binh của họ để có được sự tin tưởng từ khán giả. Một cách tự nhiên, kinh nghiệm này có ý nghĩa nhiều hơn những nghiên cứu học thuật về chiến tranh.

  • Phẩm chất cuối cùng là lòng vị tha, vô vị lợi, điều này nghĩa là bạn cho họ thấy bạn quan tâm đến những điều họ quan tâm còn hơn những gì họ nghĩ. Bạn có thể làm điều này bằng cách đạt được sự đồng thuận mà ở đó bạn có thể thiệt thòi nhưng điều đó đúng, không thể chối cãi.

Ví dụ, bạn muốn một dự án được duyệt suôn sẻ. Bạn có thể nói với sếp rằng, kể cả nếu bạn không được tín nhiệm cho dự án, bạn vẫn sẽ làm muộn để biến nó thành hiện thực, điều này thật khó để chối từ nhỉ.

Học cách xác định và sử dụng những thiếu sót trong luận điểm của đối phương

Bạn có bao giờ bị thuyết phục bởi một người bán hàng trông lôi thôi lếch thếch chưa? Vậy mà họ vẫn thường xuyên bị dính vào những cái bẫy tranh biện hiển nhiên đấy.

Có 2 loại bẫy là bẫy logic yếu và so sánh sai. Trẻ con thích sử dụng chính nó để đòi cái nó muốn từ bố mẹ nó. Rất kinh điển nhé ‘nhưng những đứa khác cũng có mà!’. Hãy cẩn thận, đừng có làm giống những ông bố bà mẹ đó, mà hãy cự tuyệt bé với bẫy logic yếu trong câu hỏi vô nghĩa của bé, chẳng hạn ‘và nếu những đứa trẻ khác nhảy xuống vực, con có dám làm như các bạn không?’

Một chiến lược khác mà người ta dùng là lăng mạ đối phương. Khi bạn bị quy kết cho 1 chuyện gì đấy, bạn có thể sử dụng chiêu ‘dán nhãn’ để kèm một ý tích cực vào lời tấn công của họ. Đây là cách mà chính trị gia hay xài.

Ví dụ: nếu một người bị buộc tội bạn là kể ‘hippy phóng túng’, bạn có thể phản hồi lại rằng nếu quan tâm người khác làm bạn trở thành kẻ ‘hippy phóng túng’ thì đúng thế, bạn rất muốn là kẻ ‘hippy phóng túng’ ấy. Hiệu ứng sẽ đặt đối phương vào thế phòng thủ và làm bạn dễ thở hơn.

Và cuối cùng, cực kì quan trọng là hãy chú ý đến những ví dụ dở và phép lặp thừa.

thường rất dễ chỉ ra vì chúng chẳng liên quan gì đến lập luận của đối phương.

Ví dụ, một bà mẹ co thể đọc được về những kẻ gạ gẫm trẻ em trên báo và quyết định nghĩ là để con của cô chơi ngoài trời là không an toàn. Trường hợp này, bà mẹ sử dụng một ví dụ kém và bị buộc vào một góc nhìn để kết luận cho cái toàn bộ.

Vậy còn phép lặp thừa?

Đơn giản là họ cứ lặp đi lặp lại điều hiển nhiên. Ví dụ, ‘tôi chắc rằng Warriors sẽ là nhà vô địch NBA năm nay, vì họ đang có đội hình tốt nhất’. Tính thuyết phuc của loại lý lẽ này thực chất vô nghĩa khi so với một lý lẽ khác như sau ‘Tôi chắc rằng Warriors sẽ là nhà vô địch NBA năm nay, vì Steve Kerr đã trở thành một huấn luyện viên xuất sắc hơn rất nhiều’.

Hãy giữ cho mắt mở rộng, nhìn thấu những chiêu bài, và kết hợp với những kỹ thuật bạn học được trong toàn bài, bạn sẽ biết cách để thích thú với các cuộc tranh luận như Aristole đã từng.

KẾT

Thông điệp của cuốn sách

Thành thục những kỹ năng hùng biện sẽ giúp bạn giao tiếp tốt hơn, hiểu nhau hơn và cùng chia sẻ những quan điểm mà không làm giận nhau.

Lời khuyên hành động: Hãy lật đi lật lại vấn đề.

Minh Nhật
dịch từ Blinkist

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: