Tóm lược sách: Super Immune (2011)

Cuốn sách sau được viết bởi Joel Fuhrman, một tác giả nổi tiếng với các dòng sách bán chạy về sức khỏe theo NewYork Times, và được đánh giá đến 4.6/5 trên Amazon và 4.1/5 trên cộng đồng Goodreads. ‘Super Immunity: The Essential Nutrition Guide for Boosting Your Body’s Defenses to Live Longer, Stronger, and Disease Free’ mang đến sự hứng thú cho người đọc bởi nhiều thông tin hữu ích, tác động ngay đến nữa ăn hằng ngày, và có tính ứng dụng cao. Tuy chứa nhiều thông tin khoa học về thực phẩm, y khoa nhưng cuốn sách này phù hợp với dạng sách thực hành hơn là sách khoa học thường thức. Với mình, cuốn sách cũng đến đúng lúc khi mình ngày càng hoài nghi về ngành dược và những động cơ sản xuất thuốc, cùng với mong muốn biết được ăn uống ra sao để cơ thể khỏe mạnh, lại vừa thân thiện môi trường. Cách đây vài hôm, mình có dịch ‘Trái đất bị tận diệt bởi cái ăn của con người’ như một góc nhìn hợp lý cho cách ăn uống thân thiện môi trường, còn sách lần này thì các kiến thức cơ bản để cơ thể có được hệ thống miễn dịch tốt, điều kiện quan trọng để cơ thể khỏe mạnh.

Phần tóm lược dưới đây, một lần nữa, từ Blinkist. Mình tự thấy việc đọc bản tiếng Anh hay hơn, dễ hiểu hơn và hiểu được chính xác ý tác giả hơn. Cũng chỉ cần 15 phút để đọc hết toàn bộ phần tóm lược. Với bài dịch này, các bạn tiếng Anh còn hạn chế có thể được tiếp cận với quyển sách, nhưng sẽ phần nào bị ảnh hưởng bởi cách mình dịch, nên khuyến khích nếu được hãy tìm tiếng Anh mà đọc nhé.

Siêu miễn dịch (Super Immunity: The Essential Nutrition Guide for Boosting Your Body’s Defenses to Live Longer, Stronger, and Disease Free) tiết lộ bí mật để có hệ thống miễn dịch mạnh hơn và một cơ thể cường tráng hơn: đó là siêu thực phẩm. Những tóm lược sau đây sẽ bổ sung cho những thiếu xót của y khoa hiện đại và hướng dẫn bạn các để khai thác khả năng hồi phục của những thực phẩm trồng trọt, vốn giàu dinh dưỡng và giàu hóa chất thực vật.

Ai nên đọc?

  • Những ai mệt mỏi vì phải chịu đựng những cơn cảm lạnh, cúm
  • Những ai hứng thú với những lựa chọn thay thế cho kháng sinh và thuốc kê toa
  • Bất kì ai mong muốn có được sức khỏe tốt theo cách tự nhiên nhất

Tác giả sách

Joel Fuhnmann, MD, là một bác sĩ gia đình. Ông tập trung vào việc sử dụng các phương pháp dinh dưỡng và tự nhiên để ngăn ngừa và đảo ngược quá trình bệnh tật. Ông là người khởi xướng ý tưởng ‘Health Starts Here’ dành cho những thực phẩm toàn phần (whole food) và là giám đốc nghiên cứu thuộc dự án nghiên cứu dinh dưỡng của hiệp hội sức khỏe quốc gia.

Cuốn sách có gì? Bằng cách nào siêu thực phẩm có thể nâng cao sức khỏe của bạn

Ngoài kia có quá nhiều sách chỉ cách ăn uống nói rằng bạn cần ăn gì và cần tránh ăn gì. Vài cuốn sẽ bảo bớt tinh bột lại, nhiều đạm lên. Vài cuốn khác thì nói ngược lại. Vậy giờ phải tin vào ai đây?

Để bạn đỡ phân vân, những điều sau đây sẽ giúp bạn hiểu về những thực phẩm có dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể, hay còn gọi là siêu thực phẩm. Một khẩu phần ăn dựa trên những nguyên liệu đơn giản này sẽ giúp bạn khỏe hơn, gọn gàng hơn và cường tráng hơn. Đọc hết phần tóm lược, bạn sẽ khám phá được

  • Bằng cách nào tiêm chủng cúm lại có thể làm bạn ốm
  • Vitamin bổ sung nào bạn không nên dùng
  • Tại sao siêu thực phẩm có thể giúp phòng ngừa ung thư

Ăn uống lành mạnh giúp chữa lành cơ thể và ý tưởng cổ xưa, nhưng, hơn bao giờ hết, nó liên quan mật thiết đến hiện trạng ngày nay

“Hãy để thực phẩm làm thuốc” là lời răn dạy từ tổ tiên của y khoa hiện đại và từ một thầy thuốc khả kính, Hippocrates. Từ đó đến nay, con người luôn trân trọng năng lực chữa lành của một vài loại thực phẩm.

Những tài liệu lịch sử cho thấy người Hy Lạp và Ai Cập cổ đại đã biết sử dụng các loại lá thuốc để giảm đau (soothing herbs), và thức ăn hỗ trợ hồi sức (restorative recipes) để chữa cảm lạnh, nâng cao sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật (ward off disease). Những tiến bộ trong ngành sinh vật học giúp chúng ta định ra được vì sao một vài loại thực phẩm có thể giúp cải thiện sức khỏe.

Vấn đề nằm ở loại hóa chất thực vật (phytochemicail) được tìm thấy trong một vài loại cây trồng. Những thành phần của hóa chất này cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây. Hóa chất thực vật cũng rất quan trọng với cơ thể người. Chúng ta cần hấp thu những dưỡng chất này để hệ thống miễn dịch hoạt động hiệu quả.

Hóa chất thực vật thực sự có khả năng chữa lành tuyệt vời. Một vài nghiên cứu còn đề xuất rằng hóa chất thực vật có thể giảm nguy cơ nhiễm AIDS ở những cá nhân khỏe bạnh và có chế độ ăn uống lành mạnh. Ngày nay, bệnh tật và vi-rút thực sự là mối đe dọa. Bạn có thể cho rằng hóa chất thực vật đang chiếm phần lớn khẩu phần của bạn. Tiếc thay, sự thật không hẳn như thế.

Các sản phẩm có nguồn gốc động vật, thực phẩm chế biến, ngũ cốc đóng gói và nhiều loại thực phẩm từ bột mì đang chiếm phần lớn bữa ăn của bạn. Chỉ 10% bữa ăn hàng ngày của người Mỹ có sự hài hòa giữa rau củ, trái cây, thực phẩm từ đậu, hạt, và rau mầm. Nhưng con số trên cũng chưa phản ánh đầy đủ lượng tiêu thụ hóa chất thực vật, chỉ một nửa của nhóm 10% trên dùng khoai tây trắng, vốn cũng chưa đạt tới độ dinh dưỡng của như trong hóa chất thực vật. Và hệ thống miễn dịch của chúng ta phải gánh chịu hậu quả.

Vậy làm sao để sống khi chúng ta không còn ăn uống khỏe mạnh nữa? Bằng sự phụ thuộc chưa từng thấy vào chăm sóc y tế? Đúng là y khoa ngày nay đã có nhiều tiến bộ vượt bậc, nhưng không có nghĩa là chúng ta sẽ phải phụ thuộc vào đó chứ?

Để có sức khỏe đỉnh cao, chúng ta cần ăn nhiều hơn thực phải giàu dinh dưỡng, và ít đi thực phẩm giàu calo.

Y khoa hiện đạt chữa triệu chứng hơn là giải quyết gốc rễ bệnh tật

Thật dễ chịu khi biết rằng những tiến bộ y khoa làm ta yên tâm hơn vì giả như chúng ta có tai nạn đi nữa thì cơ hội sống sót cũng rất cao. Nhưng nếu bỏ qua những tình huống cấp bách như trên, chăm sóc y tế hiện đại thực ra đang đi lùi. Vì sao thế? Vì chúng ta chỉ điều trị triệu chứng, chứ không giải quyết dứt điểm gốc rễ.

Lấy ví dụ về bệnh tiểu đường cấp độ 2. Với loại bệnh này bác sĩ sẽ vật lộn với các đơn thuốc. Một nghiên cứu trên 90,000 người được chẩn đoán là bị bệnh tiểu đường cấp độ 2 cho thấy hai đơn thuốc phổ biến nhất lại gia tăng nguy cơ suy tim xung huyết (congestive heart failure). Con số trên gây sốc bất kì ai, nhưng cũng không ngạc nhiên lắm khi chúng tôi xem xét lại một hạn chế cốt lõi của dược phẩm.

Bệnh tiểu đường cấp độ 2 liên quan đến rất nhiều những vấn đề sức khỏe khác, nó là kết quả của ít luyện tập thể dục thể thao, của những bữa ăn quá nhiều calo nhưng quá ít dinh dưỡng. Thuốc không trị được bệnh, chúng chỉ trị được triệu chứng. Hơn thế nữa, thuốc trị tiểu đường thường gây khó cho bệnh nhân khi muốn có chuyển biến tích cực, vì nó tăng cảm giác ngon miệng.

Cũng như thuốc, việc tiêm chủng cũng được xem như một bước nhảy vọt trong chăm sóc y tế. Tuy nhiên, tiêm chủng có thực sự hiệu quả như chúng ta vẫn hay nói? Theo tác giả, điều này đáng được đặt câu hỏi.

Trung tâm kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ khuyến nghị những ai hơn 6 tháng tuổi cần nhận được tiêm chủng ngừa cúm. Nhiều bác sĩ khuyến khích bệnh nhân tiêm phòng vài lần mỗi năm để phòng ngừa bệnh dịch lây lan, truyền nhiễm. Nhưng bản thân chuyện tiêm chủng có vài vấn đề cần lưu ý.

Biết rằng nguyên nhân bệnh cúm đến từ 200 loại vi-rút khác nhau, trong khi vac-xin ngừa cúm chỉ có hiệu lực với khoảng 10% con số trên, và hầu như không mang liệu khả năng bảo vệ đầy đủ. Trên hết, mỗi loại vac-xin ngừa cúm có 25 mcirograms thimerosal, một loại chất có chứa thủy ngân độc hại. Với mỗi mũi tiêm mỗi năm rủi ro thủy ngân sẽ phá hủy não và hệ thần kinh sẽ ngày một tăng.

Như thế, thực tế là việc sống khỏe mạnh không dễ dàng theo kiểu uống thuốc theo đơn hay được tiêm chủng. Và chúng ta cần một cách tiếp cận chủ động hơn, với siêu thực phẩm.

Siêu thực phẩm không chỉ phòng ngừa ung thư, chúng có thể giúp bạn ngăn ngừa cảm cúm

Siêu thực phẩm là gì? Có tới một danh sách dài cho những loại siêu thực phẩm, từ nấm, các loại rau, các loại thực phẩm họ cải. Tất cả các siêu thực phẩm này đều có điểm chung: giàu dinh dưỡng, hóa chất thực vật để giúp cơ thể tự chữa lành.

Nghiên cứu mới đây chỉ ra việc thêm siêu thực phẩm vào bữa ăn có thể giảm tỷ lệ mắc ung thư. Vậy cách vận hành của nó ra sao? Ung thư vốn đi liền với quá trình mytel hóa (methylation), trong đó một nhóm methyl có chứa 1 carbon và 3 hydro sẽ được thêm vào gene. Việc bị metyl hóa dẫn đến trục trặc trong cấu trúc gene và ảnh hưởng đến quá trình phân chia tế bào, vì thế tế bào phát triển với tốc độ chóng mặt, và điều này dẫn đến ung thư.

Siêu thực phẩm có thể vô hiệu hóa những tế bào bị metyl hóa, điều này cho phép chúng có khả năng phá hủy các tế bào ung thư. Cải xoăn, bông cải xanh, bông cải trắng và cải rổ là những loại thực phẩm hữu hiệu cho để thực hiện chuyện trên. Siêu thực phẩm có chứa isothiocyanates hay còn gọi là ITCs. Những thành phần này cung cấp cho hệ thống miễn dịch thêm sự bổ trợ và tăng cường bảo vệ khỏi ung thư.

Như chúng ta thấy, siêu thực phẩm không giúp các loại rau khác. Một nghiên cứu của Trường đại học y tế công cộng thuộc Harvard nhấn mạnh sự khác biệt với bằng chứng rằng 20% tăng thêm trong thực phẩm từ cây trồng có thể giúp giảm 20% nguy cơ ung thư, nhưng sẽ là 40% nếu dùng các loại rau họ cải.

Siêu thực phẩm không chỉ giúp chúng ta phòng ngừa ung thư. Những vi-rút cúm cũng sẽ khó xâm nhập hay làm suy yếu cơ thể nếu chúng ta dùng siêu thực phẩm. Nghiên cứu chứng minh rằng ITCs có chưa trong các loại rau họ cải kích thích hệ thống miễn dịch tấn công vi-rút và vi khuẩn bằng cách phá hủy các tế bào hoặc nâng cao khả năng phòng ngừa. ITCs thậm chí có thể bảo vệ chúng ta những lúc kháng sinh không thể. Với hiệu quả chống vi trùng, ITCs nâng cao khả năng và chất lượng đề kháng tự nhiên của cơ thể khi chúng ta bị kháng thuốc.

“Rau họ cải không chỉ là thực phẩm ngừa ung thư cực kì công hiệu còn tồn tại, chúng còn là thực phẩm giàu vi chất (micronutrient-dense) nhất trong các loại rau củ.”

Kháng sinh và thuốc cảm lạnh mang lại tác dụng tức thời có thể gây ra nhiều nguy cơ cho sức khỏe hơn là chữa bệnh

Kháng sinh dường như là lựa chọn tuyệt vời cho bất kì loại bệnh nào, ít nhất, đó cũng là cách mà nhiều bác sĩ và dược sĩ định hình chúng. Kháng sinh có hiệu quả kháng khuẩn, nhưng không hiệu quả với vi-rút. Thế nhưng, 95% những bệnh nghiêm trọng lại do vi-rút gây ra, kể cả cảm lạnh thông thường. Vì thế kháng sinh lại gần như vô dụng trong hầu hết các trường hợp, thậm chí còn làm tình hình tệ hơn thế.

Nếu dùng vô tội vạ, kháng sinh sẽ phá hủy những vi khuẩn cần thiết trong đường ruột, nơi trú ngụ của 70% những tế bào miễn dịch. Rối loại tiêu hóa cấp và sức đề kháng giảm đều là hậu quả của việc tiêu diệt những vi khuẩn tốt này.

Cũng như kháng sinh, thuốc cảm cũng là cách trị bệnh tức thì, vốn gây hại nhiều hơn là lợi. Có thể kể tên vài loại thuốc cảm như NyQuil, Dimetapp và Robitussin chẳng thể giúp bạn thực sự hết cảm. Bằng cách loại bỏ các triệu chứng cảm, chúng thực ra lại làm cho bạn bị bệnh lâu hơn.

Ho là một trong những cơ chế tự chữa lành quan trọng. Một cơn ho sẽ giúp cơ thể loại bỏ tế bào chết, chất nhầy, dịch có chưa vi-rút. Nếu thuốc trị ho hiệu quả và thực sự có thể ngắt cơn ho, những vi-rút bệnh sẽ ủ bệnh lâu hơn, và có thể gây ra những bệnh nghiêm trọng hơn như viêm phổi. Trên hết, nhiều thuốc chữa ho và cảm lạnh còn có tác động tiêu cực đến giấc ngủ và hệ tiêu hóa.

Thay vì quá phụ thuộc vào kháng sinh, thuốc cảm lạnh, chúng ta nên duy trì sức khỏe bằng cách chọn đúng thực phẩm. Vậy đâu là thực phẩm đúng?

Khôn khéo chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng, có đủ chất béo, tinh bột, và đạm tạo nên khẩu phần có lợi cho sức khỏe

Những quyển sách về chế độ ăn uống hầu như chỉ cố gắng tập trung vào mỡ, tinh bột, hoặc đạm. Nhưng việc ăn uống khỏe mạnh cần nhiều điều hơn thế.

Thực tế, chế độ ăn uống khỏe mạnh cần nhiều dinh dưỡng, ít calo. Những loại rau củ nhiều màu sắc, nhất là màu xanh, có chứa nhiều dinh dưỡng đáp ứng nhu cầu về chất xơ, vitamin, khoáng chất và hóa chất thực vật của cơ thể.

Đa số chúng ta chỉ ăn những loại như bánh mì, các loại mì bổ sung nhiều năng lượng nhưng quá ít dưỡng chất. Cũng không ngạc nhiên lắm khi việc ăn uống những thực phẩm trên gây ra những sản phẩm thừa và tích lũy vào trong tế bào. Điều này dẫn đến lão hóa sớm và tăng nguy cơ mắc bệnh hoặc suy tim.

Tinh bột thì sao nhỉ? Có chắc tinh bột là dấu hiệu của ăn uống không khỏe mạnh? Không đúng lắm đâu. Từ các loại hạt đậu, đậu hà lan, cà chua, và quả berry đến nước ép trái cây, gạo thô, và khoa tây, rất nhiều những thực phẩm tinh bột giàu dinh dưỡng và ngon lành đang sẵn ra đó.

Tương tự, chúng ta không cần sợ chất béo. Sự thật là nếu chất béo chỉ chiếm 10% khẩu phần thì thực sự tệ cho sức khỏe của bạn. Lượng chất béo cần từ 15% – 30% mới giúp đảm bảo đủ dinh dưỡng mà cơ thể cần.

Cuối cùng, cũng cần có hiểu biết thêm về chất đạm. Chúng ta có nhiều nguồn đạm như thực phẩm từ động vật, hoặc cây trồng. Tuy nhiên, nếu thực phẩm có nguồn gốc thực vật mang lại đạm để nâng cao sức khỏe, thì quá nhiều thực phẩm có nguồn gốc động vật lại là nguyên nhân ung thư, suy giảm hệ thống miễn dịch và lão hóa sớm.

Chế độ ăn giàu dinh dưỡng rất quan trọng để có sinh lực dồi dào. Dù chúng ta đang hấp thu dưỡng chất từ các nguồn thực phẩm, nhưng các sản phẩm bổ sung cũng ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, khi dùng thực phẩm bổ sung, bạn rất nên đọc thêm các khuyến cáo sẽ được nói sau đây.

“Hãy hỏi chính mình, những thực phẩm bạn dùng có đúng là có nguồn calo từ cây trồng tự nhiên hay không?”

Về lý thuyết, các loại vitamin bổ sung rất tốt, nhưng đó chỉ là nếu bạn chọn đúng loại

Hãy đối mặt với thực tế, một cách hoàn hảo nhất, chúng ta không thể ăn uống khỏe mạnh mỗi ngày. Tiếc thay, điều này có nghĩa chúng ta hầu như sẽ thiếu vitamin và khoáng chất. Thực phẩm bổ sung có thể là cách tuyệt vời để đảm bảo cơ thể luôn được cung cấp đầy đủ dưỡng chất. Nhưng hãy thận trọng.

Vitamin D, vitamin B12, kẽm, I-ốt là những vitamin và khoáng chất thiết yếu nhưng không dễ để luôn được hấp thu đầy đủ. Lượng I-ốt vào cơ thể có thể giảm nếu chúng ta ăn ít muối, trong khi kẽm và vitamin B12 thì lại hầu như có mặt trong thịt. Và vì chúng ta càng ngày càng ít ra ngoài, nên vitamin D cũng vì thế mà thiếu hụt.

Để giải quyết tình trạng trên, các thực phẩm bổ sung như giải pháp tuyệt vời nhất. Chỉ cần ghé qua một cửa hàng là có thể mua về hàng tá sản phẩm bổ sung đa vitamin. Nhưng, đa vitamin nghĩa là có thể có những loại gây hại cho cơ thể nhiều hơn là lợi. Đơn cử như vitamin A.

Beta-carotene giúp chuyển hóa vitamin A trong cơ thể từng được xem là chất bổ sung an toàn. Nhưng những nghiên cứu gần đây hé lộ việc hấp thụ chất này ở dạng thực phẩm bổ sung có thể tăng nguy cơ ung thư. Trên hết, vitamin A còn liên quan đến thiếu hụt canxi gây ra loãng xương.

Tương tự với a-xít folic. Loại a-xít này thường bị nhầm lẫn với Folate, vốn cùng loại vitamin nhóm B, và được tìm thấy trong thực phẩm cây trồng tự nhiên và cần thiết cho phụ nữ mang thai.

Không như Folate, a-xít folic là do tổng hợp, không thể tìm thấy trong thực phẩm tự nhiên và có thể gây ra ung thư vú ở phụ nữ, ung thư đại trực tràng ở nam giới và di tật bẩm sinh tim ở trẻ em. Folate có nhiều trung rau củ quả, vì thế bổ sung a-xít folic hoàn toàn không cần thiết.

Hạn chế nạp muối và dùng nhiều a-xít béo Omega3 để giữ cân bằng cho cơ thể

Có ai mà không thích snack chứ? Cơ thể chúng ta thực sự ưa thích hấp thụ muối. Cho dù là snack khoai tây, hay các loại cá mồi, chúng ta đều cho muối vào cả. Và chẳng có gian bếp nào thiếu muối, một loại gia vị quan trọng. Nhưng hàng triệu năm nay, khẩu phần ăn của chúng ta không cho thêm muối.

Dù chúng ta cần khoáng chất từ muối, nhưng quá nhiều muối lại có hại. Ngày này, mỗi người tiêu thụ chừng 3,500 milligrams muối mỗi ngày. Tuy nhiên, tổ tiên ta ngày xưa chỉ cần 600 – 800 milligrams. Ung thư dạ dày, loãng xương hay suy tim cũng do đó mà ra.

Cao huyết áp và muối cũng có mối liên hệ mật thiết. Cao huyết áp gây nên 62% các vụ đột quỵ, và 49% phình động mạch tim. Người già sống vùng ngoại ô và thành phố đều bị cao huyết áp và khi vùng nông thôn lại hiếm khi xảy ra. Vì họ ít dùng thêm muối trong nấu nướng.

Ngược với muối, có những thực phẩm rất bổ dưỡng cho chúng ta. A-xít béo Omega3 là ví dụ. Cơ thể chúng ta không sản xuất a-xít béo nhưng chúng ta cần chúng để giảm các chứng viêm, bảo vệ não, và ngăn ngừa ung thư. Vậy nên, chúng ta cần chọn loại thực phẩm có chứa loại a-xít này cho bữa ăn của mình.

Từ hạt Chia, hạt gai đến quả hạch, cá, rau củ xanh đều có chưa lựa a-xít trên. Thực phẩm đóng gói cũng chứa những a-xít đó nhưng kém tác dụng hơn với cơ thể.

Cũng là ý hay với việc dùng thực phẩm bổ sung để tăng lượng Omega3 hấp thụ. Các viên nang dầu cá đang ngày càng phổ biến và cũng nên chú ý là chúng có khả năng chứa thủy ngân độc hại nếu lưu trữ không sạch, không đúng. Một nguồn bổ sung chất lượng cao và an toàn hơn là các loại rong sống ở môi trường sạch và được kiểm soát kỹ lưỡng.

Giảm hấp thu muối và bổ sung vào khẩu phần ăn của bạn a-xít béo Omega 3 là hai trong số nhiều cách để cải thiện sức khỏe lâu dài. Vì vậy, nếu bạn thấy mình chưa cân đối như mong muốn, hãy nhìn lại khẩu phần ăn của mình với những hướng dẫn như trên. Cũng đến lúc để thử món mới rồi đấy.

KẾT

Thông điệp cuối cùng của cuốn sách là nâng cao sức khỏe và hệ thống miễn dịch không thể bằng các loại thuốc có tác dụng nhanh mà cần bằng thực phẩm giàu dinh dưỡng và hóa chất thực vật. Từ thời cổ đại, thực phẩm đã được chứng minh khả năng giúp phục hồi của nó. Hãy thêm siêu thực phẩm vào khẩu phần ăn của bạn và tận hưởng khả năng chống cảm cúm và phòng ngừa ung thưc của chúng.

Một lời khuyên hữu ích cho bạn là, hãy thử pha trộn (let’s blending it).

Bạn cần một công thức dễ và ngon lành để bắt đầu khẩu phần ăn khỏe mạnh cho mình? Vậy tại sao không thử biến salad thì sinh tố tươi mát? Bạn sẽ cần một nữa cốc nước ép lựu, một trái táo đã được gọt vỏ và bỏ lõi, một phần tư cốc quả óc chó (walnut), 3 cốc cải rổ (collard green), một cốc rau diếp và một phần tư cốc nước với vài viên đá. Bạn xay chúng với nhau. Sau đó, bạn đã có một hỗn hợp sinh tố ngon lành, bổ dưỡng.

Minh Nhật
dịch theo Blinkist

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: