Tóm lược sách: Curious (2014)

Tò mò (Curious) nói về một trong những lực đẩy cơ bản nhất cho thành công của chúng ta cũng như cách chúng ta nhìn thế giới xung quanh: tính tò mò. Quyển sách mang đến cách nhìn độc đáo về cách mà sự tò mò vận hành, điều chúng ta có thể làm để nuôi dưỡng sự tò mò và những kiểu hành vi làm dập tắt sự tò mò.
Ai nên đọc sách

  • Bất kì ai quan tâm đến tâm lý học
  • Bất kì ai làm việc trong những lĩnh vực dựa trên tri thức (knowledge-based field)
  • Bất kì ai thấy mình vốn tự nhiên có tính tò mò

Tác giả sách

Ian Leslie là một nhà quảng cáo và cây bút viết về văn hóa và chính trị trên tờ The Guardian và The New Statesman. Ngoài ra, ông cũng là tác giả của quyển sách được đánh giá cao như “Born Liars: Why We Can’t Live Without Deceit” (tạm dịch: sinh ra đã là kẻ nói dối: vì sao chúng ta không thể sống thiếu sự gian trá).

Đọc tóm lược sách trực tiếp tại Blinkist: Curious (2014)

Cuốn sách này có gì? Khám phá tại sao chúng ta không thể rời mắt khỏi cuốn sách mình yêu thích

Trong khi có nhiều thứ phân tách loài người khỏi động vật, một trong những thứ đáng kể nhất là chúng ta là loài duy nhất trên thế giới có khả năng đạt câu hỏi tại sao. Mỗi người và mọi người sinh ra với một ham muốn mãnh liệt hiểu biết về thế giới quanh mình, nó vừa là sự cần thiết, vừa là sự tò mò của chúng ta.

Vì thế, không có gì ngạc nhiên khi một đứa trẻ từ 3 đén 5 tuổi hỏi liên hồi đến hơn 300 câu hỏi mỗi ngày.

Tuy nhiên, khi ta lớn lên, ta đạt đến ngưỡng mà ở đó ta bắt đầu bớt đi hứng thú khám phá những điều mới mẻ. Chúng ta bật chế độ tự động, phản hồi mọi thứ dựa trên những giả định và ngừng đặt câu hỏi. Vì trong khi điều này có thể xảy ra một cách tự nhiên, nó lại chắc chắn là điều ta không mong muốn.

Nếu bạn muốn thành công trong nghề nghiệp và đời sống, bạn cần phải tò mò. Tính tò mò tuyệt đối cần thiết trong học tập, nghề nghiệp và cuộc sống nếu bạn muốn thành đạt ở bất kì lĩnh vực nào.

Những điều sau đây sẽ giúp bạn khám phá

  • Tại sao internet thì tốt cho não nếu bạn khôn lanh, nhưng sẽ làm bị ngu đần hơn nếu bạn đã ở tình trạng ngu đần.
  • Tại sao Andy Warhol thích những thứ tẻ nhạt; và
  • Tại sao hầu hết chúng ta hành động cứ như thể ta đã biết hết mọi thứ

Tò mò có nguồn gốc từ khoảng cách với thông tin mà ta muốn tiếp cận

Một quảng cáo chớp nhoáng xuất hiện trên website, một tình huống kỳ khôi về vụ giết người bí ẩn hay một quả táo từ trên cây rớt xuống: tất cả những điều này khêu gợi tính tò mò trong ta. Nhưng vì sao thế? Những điều khác xa nhau này có điểm gì chung mà có khả năng lôi kéo sự chú ý của chúng ta?

Theo nhà tâm lý George Loewenstein, tính tò mà là kết quả của những khoảng cách thông tin (information gaps). Nói một cách đơn giản, những khoảng cách thông tin là những mảnh ghép còn thiếu trong một bức xếp hình. Khi ta nhận ra có gì đó chúng ta chưa biết, lúc đó ta đột nhiên muốn tìm ra nó là gì.

Ví dụ, nếu ta xem một bộ phim gay cấn, trong đó có thể có tên sát nhân, … một mảnh ghép của thông tin. Tuy nhiên, bạn đang thiếu thông tin quan trọng để hoàn thành bộ phim đó: ai là kẻ sát nhân? Đây chính là khoảng cách thông tin, và chúng ta tiếp tục theo dõi bộ phim với hy vọng khoảng cách này sẽ sớm thu hẹp lại.

Những người kể chuyện lúc nào cũng sử dụng nguyên tắc khoảng cách thông tin; thực tế, một câu chuyện hay còn phụ thuộc vào điều này. Họ tạo ra những khoảng cách thông tin, và sau đó thu hẹp chúng dần, chỉ mở ra dần dần hết ý này tới ý khác; đó là cách họ lôi kéo sự quan tâm của khán/độc giả vào câu chuyện của họ, thế rồi khán giả cứ tiếp tục từ trang này đến trang khác.

Nhưng sự thiếu vắng thông tin không phải là yếu tố duy nhất khởi lên sự tò mò trong ta. Tính tò mò không thể tồn tại trong sự trống rỗng; chúng ta phải có kiến thức về chủ đề, chủ thể ta quan tâm. Khoảng cách chỉ tồn tại giữ những gì ta biết với ta không biết, nhưng ta mong muốn tìm ra cái ta chưa biết.

Ví dụ, nếu ai đó kể bạn nghe về một màn trình diễn mê ly mà anh ta được xem trong buổi hòa nhạc cổ điển, bạn có thể không có phản ứng gì với thông tin này nếu bạn chẳng biết chút gì về nhạc cổ điển. Vì thế, sự tò mò của bạn để không được chạm đến.

Tuy nhiên, nếu anh tả kể với bạn rằng loại nhạc này xuất hiện trong bộ phim bạn yêu thích và soạn giả cũng sinh ra cùng thành phố với bạn, có lẽ lúc này bạn có đủ thông tin có liên quan để trở nên tò mò.

Tôi chẳng có tài năng gì đặc biệt. Tôi chỉ là quá đam mê tò mò mà thôi.
(Albert Einstein)

 

Có hai dạng tò mò: tò mò đa dạng (diversive curiosity) và tò mò trí thức (epistemic curiosity)

Sự tò mò đã đưa con người lên đến mặt trăng. Nhưng nó cũng là trở lực làm chúng ta br ra nửa đời người chỉ để lướt newfeeds các trang mạng xã hội. Đấy là bởi không phải sự tò mò nào cũng được tạo ra như nhau.

Tò mò được chia ra làm hai loại. Loại thứ nhất, tò mò đa dạng thì ít nhiều thèm muốn những gì mới mẻ, khao khát có thêm những hứng thú, kích thích từ những điều mới lạ. Một mặt, loại tò mò này khuyến khích chúng ta tương tác với chủ đề ngay từ đầu. Mặt khác, nó có thể làm chúng ta trở nên bốc đồng, tìm hiểu nông cạn và gặp khó khăn để kháng cự với chính nó.

Hơn nữa, tệ nhất là tò mò đa dạng trở nên thiếu định hướng, có khuynh hướng gây phân tâm.

Tất cả chúng ta điều chịu thua trước loại tò mò này vào các buổi đêm lướt web đến tận khuya. Click vào một cái gì đó trông có vẻ thú vị dẫn ta đến những click khác và rồi cái khác nữa, cái khác nữa. Cuối cùng thì, chúng ta nhận ra mình đã dành ra đến hơn 3 tiếng đồng hồ để coi những video về mèo trên Youtube, đã quá giờ đi ngủ của chúng ta.

Loại tò mò này đối lập với tò mò trí thức, nó cũng là ham muốn được biết những điều mới mẻ. Tò mò trí thức đi khai thác ở tầng mức sâu hơn và cần dành nhiều thời gian để tìm hiểu để có thể duy trì bền vững. Nó là lựa chọn có ý thức, đòi hỏi tính kỉ luật cá nhân, những nỗ lực và sự tập trung.

Tất cả những nhà khoa học giỏi và nghệ sĩ tài danh sử dụng rất tốt khả năng tò mò trí thức này. Như Charles Darwin chẳng hạn, người tìm ra loài động vật chân tơ trong hành trình đi đến Nam Mỹ. Chính loài động vật này đã làm ông trở nên tò mò và sau đó ông dành 8 năm tiếp theo để nghiên cứu sâu hơn về loài này, mổ xẻ những mẫu vật kĩ lưỡng hơn dưới kính hiển vi.

Những mô tả trên không nhằm để nói bạn rằng bạn nên chọn một loại này thay vì loại kia. Thực ra, để có thể đạt được học tập bền vững, bạn cần kết hợp của hai loại tò mò: tò mò đa dạng là cách tốt để giúp bạn quen thuộc với những thông tin cơ bản về 1 chủ đề. Nhưng bạn sẽ cần sự bổ sung của tò mò trí thức để giúp bạn đào sâu hơn, thu thập những kiến thức chuyên biệt và tránh căng thẳng bởi sự phân tâm.

Nếu bạn cho phép chính mình thôi tò mò, cuộc đời của bạn sẽ tiêu tan hết những màu sắc, sở đắc và niềm vui thú

 

Chúng ta đều sinh ra với sự tò mò, nhưng nó bị phai nhạt dần theo tuổi tác nếu chúng ta không biết nuôi dưỡng nó.

Kiến thức phổ thông ta đều biết là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường tò mò không mệt mỏi về gần như mọi thứ. Chúng chỉ đồ này, ngó vật kia và đặt câu hỏi và chúng luôn muốn hỏi TẠI SAO?

Thực ra, chúng ta đều bẩm sinh có ham muốn được biết. Kiến thức bản năng (instinctual knowledge) là những thứ chúng ta không biết, nhưng người khác lại biết và chúng cực kì màu nhiệm. Nó là những lực đẩy khuyến khích trí óc trẻ nhỏ cứ muốn học hỏi không ngừng: trẻ con từ 3 đến 5 tuổi hỏi chừng 300 câu hỏi mỗi ngày.

Vì thế, nếu mỗi đứa trẻ bắt đầu cuộc đời với cùng ham muốn học hỏi, tại sao có những người duy trì được sự học hỏi không ngừng, có người lại không? Nó đều được giải thích bởi những gì xảy ra xung quanh đứa trẻ, nhất là những năm tháng định hình cuộc sống đầu tiên của trẻ nhỏ.

Ví dụ, hãy nhìn vào cách mà tẻ nhỏ chỉ vào đồ vật mà chúng thích thú. Khi chúng chỉ vào các gì đó mới mẻ với chúng, chúng kì vọng một sự phản hồi từ xung quanh. Nếu sự tò mò được hồi đáp trong im lặng, có có khuyên hướng học để cách chặn lại sự học hỏi khám phá.

Thực tế, những nghiên cứu chỉ ra trẻ con có cha mẹ phản ứng tích cực với những gì đứa trẻ muốn tìm hiểu tiếp tục có nhiều tìm hiểu sau đó hơn và giỏi hơn trong việc tiếp nhận ngôn ngữ và kiến thức về sau.

Tiếc thay, khi chúng ta lớn lên, tính tò mò trong ta giảm đi cho cho tới khi chúng ta đạt tới ngưỡng chúng ta chẳng thiết học hành gì nữa: một điểm bão hòa.

Là người lớn, chúng ta đã có nắm bắt một lớn kiến thức lớn đến chúng ta đơn giản là chẳng muốn hỏi nữa, nhưng những kiến thức này vẫn tác động lên hành động của chúng ta.

Kiến thức được tích lũy nào hữu ích trong những trường hợp như lái xe, lúc mà chúng ta không muốn lãng phí năng lượng vào để ý từng li từng tí những gì diễn ra trên đường như nhưng bảng hiệu giao thông, đèn đường, và chúng ta chỉ đơn giản là làm nó một cách tự động.

Tuy nhiên, niềm tin vào những kiến thức được tích lũy này làm trí tuệ chúng ta lười biếng, dẫn đến hiệu ứng tự tin thái quả: hầu hết chúng ta nghĩ chúng ta đã biết hết mọi thứ.

Giờ thì bạn biết thêm một chút về bản chất của sự tò mò, những chia sẻ sau sẽ xem xét cách mà internet tác động đến ham muốn hiểu biết của chúng ta.

Internet đã tạo ra sự phân cực giữa tò mò và không tò mò

Khi mà học tập ngày càng được quan tâm, internet đã cho thấy cả những ích lợi và những điều đáng lên án. Tùy vào cách mà ta tiếp cận nó, internet cho phép ta dễ dàng học được mọi thứ về những chủ đề phức tạp, như thuyết tương đối, lịch sử nước Pháp, hoặc bạn có thể dành cả ngày chỉ để xem video về những con mèo và tranh luận vô bổ với người lạ về chúng.

Sự thật là, những tiềm năng giáo dục của internet chưa được nhận thức đầy đủ. Theo nghiên cứu của The Kaiser Foundation về hành vi của người Mỹ trên các phương tiện truyền thông, trẻ con dành trung bình 10 giờ mỗi ngày trên các thiết bị, và con số này đã tăng hơn 50% kể từ năm 1999. Tuy nhiên, phần lớn thời gian chúng lại dành cho việc giải trí, không phải cho học tập.

Hơn nữa, sử dụng internet thực ra mở rộng khoảng cách giữa những người muốn học và những ai không muốn. Sự phân cực nhận thức trong xã hội chúng ta xảy ra giữ người tò mò và người không tò mò. Internet làm cho những đầu óc tò mò thêm tò mò và những ai không tò mò thì dành thời gian trên internet chỉ để giải trí, vì thế họ chối bỏ và làm phai nhòa ham muốn học hỏi.

 

Internet làm cho người khôn thêm khôn, người ngu thêm ngu

 

Có hai vòng tròn: vòng tròn hư hỏng (vicious) và vòng tròn đạo đức (virtuous). Những ai luôn khao khát tri thức nhận ra rằng họ có nhiều thứ còn chưa biết và làm cho họ càng thêm tò mò, hứng thú được biết thêm. Điều ngược lại dành cho người không tò mò.

Sự chênh lệch trong tính tò mò sẽ làm tăng thêm khoảng cách, chia rẽ xã hội qua hệ thống giáo dục. Trong trường học, học sinh và sinh viên với tính tò mò trí tuệ cao sẽ dễ thành đạt hơn và chúng sẽ sàng và đủ năng lực để học hỏi thêm. Sự sẵn sàng khám phá và tìm kiếm niềm vui trong tích lũy tri thức làm cho những học sinh này có điểm số tốt hơn, công việc ngon lành hơn và được trả công cao hơn.

Quá dễ dàng để đổ lỗi cho internet vì đã khuyến khích hoặc kìm hãm sự phát triển của tò mò trí thức. Tuy nhiên, người duy nhất có thể làm cho bạn ngu đần là chính bạn mà thôi: sự tò mò trí thức là một quyết định có ý thức và vì thé nó cũng có thể là sự mặc kệ mà bạn chọn.

Internet dập tắt tính tò mò và sự sáng tạo bằng cách làm cho mọi thứ dễ dàng được tiếp cận

Không thể chối bỏ sự thật là internet đã cách mạng hóa khả năng truy xuất thông tin của chúng ta. Bất kì ai được kết nối với internet có thể học về kể cả những điều ít ai biết đến nhất. Nhưng nó cũng đáng để hỏi là bằng cách nào internet tác động lên sự học, sự tò mò và sáng tạo của chúng ta.

Chỉ xét đến việc học, chỉ một thực tế rằng thông tin được tiếp cận dễ dàng và ngay lập tức không có nghĩa là chúng ta giỏi hơn trong việc tích lũy kiến thức. Đó là vì internet có thể làm chúng ta hư hỏng: biết rằng kiến thức chỉ cách chúng ta một cú nhấp chuột, chúng ta có khuynh hướng không nỗ lực để ghi nhớ chúng.

Khi chúng ta tra cứu thông tin bằng Google cho cái ta cần và ta chấp nhận kết quả đầu tiên chúng ta xuất hiện trước mắt chúng ta, và kiến thức đó đã không được hấp thu và nhanh chóng biến mất. Trái lại, khi chúng ta sẵn sàng nỗ lực khám phá điều mới mẻ, chẳng hạn, bằng cách đi đến thư viện để tìm kiếm thông tin, kiến thức mà ta thu được sẽ cộng thêm vào trí trớ dài hạn của ta.

Hơn thế, Google trả lời câu hỏi của chúng ta một cách chính xác rằng nó đóng lại mọi khách cách thông tin. Như thể chúng ta đã học rồi, sự tò mò mà ta bàn đến nãy giờ, xuất phát từ khoảng cách thông tin và những những câu hỏi chưa được trả lời, nhưng nay internet đã có tất cả các câu trả lời, mọi thông tin đã có nên không còn cái gọi là khoảng cách thông tin, vì thế cũng không còn chỗ cho sự tò mò bám rễ.

Bất kì ai ngừng học hỏi từ sự thật cho bản thân bởi vì anh ta có thể Google chúng sau đó, thì theo nghĩa đen, anh ta đang làm mình trở nên ngu ngốc

 

Sự chính xác của Google cũng là cho người dùng hầu như sẽ va chạm đến những lĩnh vực chưa được chạm đến của tri thức và vì thế giúp khám phá ra những sự quan tâm mới. Điều này mang đến những hiệu ứng đáng kể lên sự sáng tạo của chúng ta, vốn được hình thành do sự kết hợp của những ý tưởng lẻ tẻ và sát nhập với nhau để tạo nên cái mới. Sự sáng tạo dựa vào những va chạm ngẫu nhiên và bất ngờ của kiến thức để tạo nên những kết nối mới giữa các lĩnh vực khác nhau của tri thức.

Người sáng tạo và những nhà sáng chế luôn có một nền kiến thức rộng. Như Steve Jobs, ông là người có sự quan tâm đến nhiều lĩnh vực như triết học phương Đông, trường phái nghệ thuật Bauhaus, kinh doanh và thi ca, tất cả những điều này được thể hiện rõ rqua những dự án đổi mới sáng tạo và sự thành công của Apple.

Bạn đã học được cách mà công nghệ làm ta trở nên lười biếng về trí tuệ. Những chia sau cuối sẽ chỉ ra cách mà ta duy trì sự tò mò của mình.

Không ngừng đặt câu hỏi

Bạn đặt ra bao nhiêu câu hỏi mỗi ngày? Bạn có thể ở vị thế của người đi hỏi nhiều hơn, vì câu hỏi làm cho đầu óc chúng ta thêm “háu” tri thức và mong muốn được học hỏi thêm. Thực tế, mọi câu trả lời đều bắt đầu với một câu hỏi.

Việc đặt câu hỏi cần thiết để giải mã những thông tin mà bạn cần. Không may là nó không phải là loại kỹ năng bạn dễ dàng thuần thục: bạn phải có nhiều kinh nghiệm với sức mạnh của những câu hỏi hay rồi tiếp đó mới có thể cải thiện được.

Tuy nhiên, bạn có thể giúp đỡ người khác đặt nhiều câu hỏi bằng cách khai thác tính lan truyền của việc đặt câu hỏi: các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng trả con khi được Ba Mẹ hỏi nhiều bắt đầu hỏi nhiều hơn.

Tầng lớp xã hội cũng đống vai trò quan trọng trong sự phát triển của chúng ta. Trẻ em trung lưu thường hỏi nhiều những câu hỏi gợi ra từ sự tò mò của chúng bắt đầu với “tại sao” hay “bằng cách nào” và hỏi nhiều câu hỏi tổng quát hơn so với trẻ em trong nhóm gia đình lao động.

Sự khác biệt này có thể quan sát được vào rất sớm từ lúc trẻ lên hai, và những đứa trẻ cũng có nhiều cơ hội thành công hơn trên con đường học vấn của chúng.

Tuy nhiên, với người lớn, thói quen đặt câu hỏi có thể bị đánh mất trong quá trình trưởng thành. Đôi khi, chúng ta sợ đặt câu hỏi sẽ làm ta trông có vẻ ngu đần, vì ta cho rằng đặt câu hỏi cũng tương đương với sự ngu dốt. Khi khác, ta lại quá bận với việc tò mò tọc mạch hoặc chẳng phát triển những kỹ năng để đặt câu hỏi liên quan.

Tuy nhiên, lịch sử đã chỉ cho ta thấy rằng khi ta chọn con đường có vẻ thuận tiện hơn đó là chọn sự ngu dốt thay vì sự tò mò, nó sẽ dẫn ta tới những thảm họa. Đây là điều chính xác đã xảy ra trong cuộc khủng hoảng tài chính 2008:

Trong khi những người làm ngân hàng giao dịch những sản phẩm tài chính phức tạp và bất ổn, họ có thể dễ dàng dừng lại bất kì lúc nào để đặt câu hỏi đâu là những rủi ro tiềm ẩn trong những hành động của họ, nhưng họ đã chọn không làm thế. Họ quá bận rộn với những con số lợi nhuận khổng lồ và đã thất bại để học về bất kì điều gì khác về chính mình và vì thế thất bại để dự liệu cho sự sụp đổ của hệ thống tài chính.

Thế thì, hãy nghĩ đặt câu hỏi như là một kĩ năng đáng giá cần được rèn giũa với nhiều thực hành và đừng để tự mình đần độn bởi chính mình.

 

Nỗ lực để thu thập kiến thức – nó sẽ giúp bạn trở nên sáng tạo hơn và tò mò hơn

Kiến thức và sự sáng tạo thường được nghĩ là hai thái cực, ở đó người ta chỉ cho rằng thu thập thông tin, sự kiện và được xem như là gây hại cho sự phát triển sáng tạo ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, sự thật không hẳn như thế. Trước khi bất kì sự sáng tạo nào có thể xảy ra, việc tích lũy dữ liệu kiến thức là hết sức cần thiết.

Như bạn đã biết, sự sáng tạo là sản phẩm của những kết nối mới mẻ giữa những ý tưởng và suy nghĩ có vẻ chẳng liên quan gì tới nhau. Kết quả là, bạn biết càng nhiều, nhiều kết nối càng có cơ hội xảy ra.

Ví dụ như William Shakespeare. Những nhà sử học biết rằng hông ta đã đi học ở một trường dòng cổ điển, nơi ông học mọi thứ về người Hy Lạp, tiếng Latin cũng như những nhà văn những nhà tư duy trong văn hóa cổ đại như Seneca và Cicero.

Ông đã sử dụng kiến thức bác học và uyên thâm của mình để tạo nên những vở kịch với nhiều chủ đề, đa dạng bối cảnh ở nhiều thời khắc lịch sử khác nhau. Romeo và Juliet là ví dụ, vở kịch diễn ra ở Vereno, Italia, một nơi rất xa quê nhà London của Shakespeare.

Sự tò mò, cũng như sự sáng tạo, được nuôi dưỡng bởi tri thức và thông tin: bạn biết càng nhiều về một chủ thể, bạn càng khám phá nhiều thứ mà người ta bỏ quên, ít để ý và rồi nó để lại trong bạn những khoảng cách thông tin từ đó bật lửa sáng tạo trong bạn.

Điều này giải thích tại sao việc đến trường thường khó khăn và làm nản lòng lũ trẻ. Trong nhiều lĩnh vực như lịch sử, đòi hỏi kiến thức nền tảng và về bối cảnh để tiếp thu được tri thức của lĩnh vực ấy. Nhưng tẻ con không nằm trong bối cảnh và cũng không có kiến thức, thiệt khó để chúng có thể khởi lên sự tò mò với cái chúng buộc phải học.

Tuy nhiên, học mọi thứ đến với bạn một cách vô tổ chức là không đủ. Bạn cần biết cách tập hợp chúng, lưu giữ chúng nữa. Tiếp theo ta sẽ cùng khám phá những điều đó.

Thế giới hiện đại đòi hỏi chúng ta vừa là nhà chuyên môn (specialist) vừa là người hiểu biết rộng (generalist)

Có hai cách khác nhau để bạn tích lũy kiến thức: bạn học rất nhiều về một số ít lĩnh vực để trở thành nhà chuyên môn, hoặc mà học rất nhiều thứ ở rất nhiều lĩnh vực và thành người có hiểu biết rộng.

Sự phân định này có thể bắt nguồn từ câu chuyện thời Hy Lạp cổ đại về con nhím và con cáo. Con cáo có nhiều chiến lược khôn ngoan để tránh những kẻ săn mồi, trong khi còn nhím chỉ có 1 cái là xù lông. Như nhà thơ Hy Lạp Archilochus nói “con cáo biết nhiều thứ, nhưng con nhím biết một thứ rất nhiều”.

Sự phân định này đặc biệt liên quan đến những công việc dựa trên tri thức như kỹ sư phát triển phần mềm, khoa học nghiên cứu. Để đạt được thành công trong những lĩnh vực này, trong đó sự khác biệt giữa những khu vực kiến thức trở nên nhòa đi và bạn vừa phải là nhóm, vừa phải là cáo.

Một mặt, bạn phải học một lượng lớn kiến thức về một hay chủ đề để bạn tạo một lợi thế về nền kiến thức so với những đối thủ của mình. Mặt khác, công việc của bạn cũng trở nên phức tạp, và nó ngày càng liên đới tới nhiều lĩnh vực khác nữa.

Nếu bạn làm việc trong lĩnh vực âm nhạc, bạn cũng cần biết về truyền thông xã hội. Những nhà ngôn ngữ cũng cần biết về phân tích dữ liệu, và huấn luyện viên bóng đá cũng cần tìm hiểu về tâm lý học.

Thực ra, hầu hết những nhà tư tưởng vĩ đại của nhân loại đều đại diện cho cùng lúc cáo và nhím. Charles Darwin là một chuyện gia về sinh vật học và biết mọi thứ về chu trì sống của giun đất. Tuy nhiên, ông cũng thích thú với những lĩnh vực khác, và kết hợp những kiến thức tưởng như chẳng liên quan như lý thuyết của nhà kinh tế học Thomas Malthus liên quan đến logic của sự tăng trưởng dân số, theo cách mà từ đó cho phép ông suy nghĩ sáng tạo và đặt nền cho lý thuyết chấn động của ông về sự tiến hóa.

Mọi thứ đều có thể trở nên thú vị với một cách nhìn phù hợp

Từ 2010, có điều gì đó khác thường xảy ra ở London mỗi năm: những người trẻ đến cùng nhau và lắng nghe các bài thuyết trình về những chủ đề từng được cho là buồn tẻ, chán ngắt như về lộ trình xe bus, máy sấy tóc bằng điện, lịch sử của những máy tự tính tiền ở siêu thị. Nó được gọi là “Hội nghị chán phèo” (the Boring Conference), tuy nhiên người tham dự lại lúc nào cũng thích thú với chúng.

“Hội nghị chán phèo” nói về những điều vô vị, những hiện tượng bị bỏ qua trong đời sống thường ngày. Nhưng những điều này không hoàn toàn chán như người ta tưởng; “Hội nghị chán phèo” cho thấy việc chúng ta thích thú một chủ đề nào đó hoàn toàn liên quan đến cách mà ta tiếp cận nó. Bằng cách này, bất kì thứ gì cũng có thể trở nên thú vị.

Andy Warhol chắc chắn để truyền cảm hứng cho những nhà sáng lập của “Hội nghị chán phèo”. Khi một lần anh này đã có câu nói dí dỏm nổi tiếng rằng “tôi ưa những điều tẻ nhạt” và chứng minh rằng những thứ tẻ nhạt có thể thực sự rất đáng chú ý, bằng cách biến một trong những vật thể tầm thường, không đáng để ý trong đời sống hằng ngày, như một họp súp Campbell thì một tác phẩm nghệ thuật danh giá.

Nếu bạn để ý đủ kỹ, lúc này mọi thứ có thể trở nên thú vị đến kinh ngạc.

Khi ta chán với điều gì đó, ta có khung hướng đổ lỗi cho thứ đó làm ta chán. Tuy nhiên, nó không phải là vấn đề, chính chúng ta mới là vấn đề. Chúng ta đơn giản chỉ cần tìm ra một cách nhìn phù hợp.

Đây là cách mà tác giả Henry James đã làm. Vẻ ngoài của ông trông rất chán. Tuy nhiên, ông dành cả cuộc đời của mình để tập trung vào khám phá những điều thú vị trong những trải nghiệm thông thường.

Rất nhiều những tiểu thuyết của ông phát triển từ những giai thoại tẻ nhạt của những người xung quanh ông. Ông đã phải ngẫm nghĩ, suy đi tính lại những câu chuyện này nhiều ngày, cân nhắc xem lí do gì người ta hành xử theo cách mà họ đã làm, cái mà họ nghĩ và xuất thân khả dĩ của họ là gì. Sau đó, ông biến những câu chuyện tầm thường này thành những chi tiết tiểu thuyết sống động và được người ta biết đến như những câu chuyện hay nhất từng có.

Tóm lại, tò mò là một sự lựa chọn. Bạn chọn góc nhìn của mình, và vì vậy bạn có thể chọn không bao giờ bị buồn chán một lần nào nữa.

KẾT

Thông điệp của quyển sách

Sự tò mò có thể được xem là “cơ bắp nhận thức” và cần được nuôi dưỡng, rèn giũa với kiến thức mới để phát triển và thăng hoa. Nếu bạn có thể thuần thục nghệ thuật này, bạn sẽ có nhiều cơ hội để thăng hoa trong công việc, trường học và trong đời sống cá nhân.

Minh Nhật
dịch từ Blinkist

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: